Điều tàn nhẫn nhất trên đời không phải là giết người mà là bắt một người đang sống phải chứng minh mình còn sống. Năm đó tôi vừa tốt nghiệp trường cảnh sát được phân công về đồn công an cơ sở. Lúc sư phụ nói câu này, ông ấy đang uống rượu. Tôi cứ tưởng ông ấy đang nói nhảm vì say. Sau này khi tự tay thụ lý một vụ án, tôi mới hiểu từng chữ ông ấy nói đều là sự thật.
 |
| Bạn Sẽ Làm Gì Để Chứng Minh Mình Còn Sống? |
Nói rõ từ đầu nhé. Vụ án này chẳng liên quan gì đến kẻ giết người hàng loạt, thậm chí còn chẳng được gọi là trọng án. Trên một phân loại hồ sơ lưu trữ của đồn chúng tôi chỉ ghi đúng năm chữ "Cái chết bất thường". Nạn nhân tên Trần Thụ Hà, nam, 51 tuổi, là một thợ điện nước, địa điểm tử vong là tại hầm để xe của một khu chung cư tái định cư. Thời gian tử vong là rạng sáng ngày mùng 8 tháng 11 năm 2016, khoảng từ 2:00 đến 4:00 giờ. Nguyên nhân tử vong là ngộ độc khí CO. Ông ấy đã lái chiếc xe tải nhỏ 9 năm tuổi của mình đậu ở góc trong cùng của tầng hầm để xe, đóng kín cửa kính, nổ máy xe rồi cứ thế ngủ thiếp đi trên ghế lái và không bao giờ tỉnh lại nữa.
Theo quy trình thông thường, những vụ án thế này sẽ khép lại rất nhanh. Cái chết không có ngoại thương, không có dấu vết mù sương. Cửa xe khóa trái từ bên trong, trên ghế phụ có đặt một chai rượu, như ai đó đã uống vơi một nửa, ghế sau có gấp gọn một chiếc chăn. Lúc sư phụ đưa tôi đến hiện trường, xe của nhà tang lễ đã đợi sẵn bên ngoài. Cửa xe được cậy mở. Trần Thụ Hà gục trên ghế lái, tư thế rất an tường, khuôn mặt ửng đỏ một cách bất thường, môi tái màu đỏ anh đào. Đây là dấu hiệu điển hình của ngộ độc khí CO. Sư phụ ngồi xổm mở cửa xe nhìn một lúc, thở dài một tiếng, đứng dậy phủi bụi trên đầu gối. Nhưng đúng lúc người của nhà tang lễ định đưa Trần Thụ Hà lên cáng, một người phụ nữ lao thẳng vào hầm xe. Chị ấy hơn 40 tuổi, mặc bộ đồng phục siêu thị màu xanh, ngực vẫn đeo thẻ nhân viên, đầu tóc bù xù, chạy rớt mất một chiếc giày. Chị ấy lao đến trước chiếc xe, cả người nhũn ra như bị rút cạn xương cốt, ngã khuỵu xuống, không khóc lóc thảm thiết, không gào thét vật vã. Chị ấy chỉ quỳ dưới đất không ngừng lắc đầu, miệng lầm bầm lặp đi lặp lại một câu: "Không đúng, không đúng, không đúng..."
- Thời gian: 2:00 - 4:00 rạng sáng 08/11/2016
- Hiện trường: Xe tải nhỏ đỗ tại tầng hầm chung cư tái định cư, khóa trong
- Nguyên nhân: Ngộ độc khí CO
"Chị là người nhà nạn nhân sao?"
"Tôi là vợ ông ấy, ông ấy không thể nào chết!"
"Chị ơi, người đã mất rồi..."
"Ông ấy sẽ không chết!" Người phụ nữ bỗng túm chặt lấy cánh tay sư phụ, dùng sức lớn đến mức làm sư phụ phải nhíu mày. "Các anh đã điều tra chưa? Các anh đã điều tra kỹ chưa? Tối hôm qua ông ấy còn gọi điện cho tôi, bảo là hôm nay sẽ đi đón con gái. Ông ấy còn mua bánh kem cho con nữa. Bánh kem vẫn còn để trên xe kìa. Một người đang chuẩn bị đi đón con gái thì có làm thế không?"
Sư phụ nhìn theo ánh mắt chị ấy về phía ghế sau chiếc xe. Bên cạnh cái chăn đúng là có một hộp bánh kem màu trắng được buộc ruy băng màu hồng. Bên hông có dán tờ giấy ghi chú, trên đó viết "Chúc bảo bối sinh nhật vui vẻ". Sau khi xác nhận đúng là có chiếc bánh kem đó, thái độ của sư phụ đã thay đổi đôi chút. Ông yêu cầu pháp y kiểm tra lại một cách cẩn thận, còn bản thân thì ra ngồi làm điếu thuốc trên bậc thềm ở lối vào hầm.
"Sư phụ, thầy thấy có uẩn khúc à?"
Sư phụ phả ra một ngụm khói: "Không nhìn tôi. Một người đã mua sẵn bánh kem cho con, hôm sau tính đi đón con mà đêm đó lại chết trong xe. Cậu thấy có vô lý không? Có thể là bốc đồng chăng? Nhưng bốc đồng thì ai lại mang theo chăn?"
Tôi sững sờ bởi vì sư phụ nói đúng. Trần Thụ Hà có gấp một chiếc chăn ở băng ghế sau. Điều đó chứng tỏ ông ấy định ngủ qua đêm trong xe chứ không phải là định đi chết. Nhưng kết luận của pháp y rành rành ra đó: không có dấu vết bị mưu sát. Cửa xe bị khóa trái từ bên trong, cửa kính xe đóng kín hoàn toàn. Động cơ khởi động từ bên trong xe. Nếu không phải tự tử, vậy thì chỉ còn một khả năng thôi, đó là một tai nạn ngoài ý muốn. Một người thợ điện nước nằm trong chiếc xe tải nhỏ của mình, bởi vì bật máy xe để ngủ nên vô tình bị ngộ độc khí CO mà chết. Chuyện thế này không hề hiếm gặp. Vào những lúc trời lạnh rất nhiều người bật lò sưởi ngủ trong xe. Nếu xe đậu ở nơi không gian kín, khí thải không thoát ra được sẽ tràn ngược vào buồng lái.
Sư phụ nghĩ ngợi một lát rồi dập điếu thuốc: "Khoan đã, cứ điều tra thêm xem sao." Lúc đó tôi không hiểu lắm tại sao sư phụ lại phải làm chuyện dư thừa như mãi. Sau này tôi mới biết quyết định ấy đã cứu mạng một người.
Theo chỉ thị của sư phụ, tôi tiến hành rà soát một vòng các mối quan hệ xã hội cơ bản của Trần Thụ Hà. Trần Thụ Hà sinh năm 1965, trình độ học vấn thấp, 19 năm trước đưa vợ từ quê lên thành phố này làm thuê, luôn làm nghề lát gạch điện nước, không có tiền án tiền sự, không có thói hư tật xấu, không cờ bạc, thỉnh thoại có uống chút rượu. Ông và vợ là Lưu Phương Phi có một cô con gái tên là Trần Tiểu Hà, khi đó 17 tuổi, đang học lớp 11 ở quê do mẹ của Trần Thụ Hà chăm sóc.
Nửa năm gần đây, Trần Thụ Hà làm việc tại một dự án mới tên Cẩm Lan Phủ, đảm nhận mảng thi công điện nước. Chủ đầu tư của dự án này là công ty bất động sản tên Gia Hòa ở địa phương. Tôi đến công trường Cẩm Lan Phủ hỏi thăm một vòng. Đánh giá của các anh em công nhân về Trần Thụ Hà đều nhất trí cao: "Lão Trần là người tốt, làm việc cẩn thận, không bao giờ cãi vả với ai, chỉ là tính hơi trầm. Con gái ông ấy sắp thi đại học, ngày nào ông ấy cũng nhắc tới. Không ai nghĩ ông ấy sẽ tự tử, cũng không có ai từng xảy ra mâu thuẫn với ông ấy."
Manh mối đến đây là đứt đoạn. Không có kẻ thù, không nợ nần. Một người thợ điện nước trung niên không thói hư tật xấu, tử vong ngay trong chiếc xe tải của mình. Nếu không phải tự tử thì chỉ có thể là tai nạn. Ngay lúc tôi chuẩn bị khép lại hồ sơ theo hướng chết do tai nạn ngoài ý muốn, Lưu Phương Phi lại đến đồn công an. Chị ấy cầm theo một túi nilon, bên trong là một xấp giấy. "Đây là thứ tôi tìm thấy ở nhà."
Tôi nhận lấy xem, là một tờ đơn yêu cầu trọng tài lao động. Yêu cầu bên bị khởi kiện thanh toán tiền lương đang nợ, tổng cộng là 47.300 nhân dân tệ. Ngày nộp đơn là 28 tháng 10 năm 2016, tức là 11 ngày trước khi Trần Thụ Hà qua đời. Lưu Phương Phi đứng trước mặt tôi, mắt đỏ hoe nhưng giọng nói rất vững: "Ông ấy làm việc ròng rã nửa năm mà không nhận được một đồng nào. Đến đòi bao nhiêu lần người ta cũng không trả. Đầu tháng này ông ấy đã nộp đơn yêu cầu trọng tài lao động nhưng vẫn chưa đến ngày mở phiên tòa."
Tôi lật xem tờ đơn nộp. Nội dung viết rất đơn giản, có thể thấy là do chính Trần Thụ Hà tự tay viết. Chữ viết nguệch ngoạc, sai vài lỗi chính tả, nhưng ý tứ thì rất rõ ràng. "Có phải vì số tiền này mà ông ấy chết không?" "Chỉ hơn bốn vạn, ông ấy sẽ không dại dột nghĩ quẩn đâu. Ông ấy từng nói với tôi tỉ lệ thắng kiện rất cao, ông ấy vẫn luôn đợi ngày ra tòa. Ông ấy sẽ không chọn chết vào lúc này. Tôi nghi ngờ có người hại ông ấy!"
Phản ứng đầu tiên của tôi khi đó là: Một công ty bất động sản nợ lương lại vì hơn bốn vạn tệ mà giết người sao? Việc này rõ ràng là vô lý. Tôi không hề phủ nhận thẳng thừng trước mặt chị. Chị nhận lấy tờ đơn yêu cầu trọng tài đó và nghe tôi nói rằng chúng tôi sẽ tiếp tục điều tra.
Khi Lưu Phương Phi rời đi, chị ấy đứng nán lại ở cửa rất lâu. Chị quay lại nhìn tôi một cái và nói một câu: "Tôi biết các anh nghĩ tôi đang gây sự càn quấy, nhưng tôi đã sống với ông ấy 20 năm nay. Ông ấy là người thế nào, tôi là người hiểu rõ nhất." Nói xong, chị ấy bước đi với đôi chân khập khiễng. Sau này tôi mới biết chiếc giày còn lại của chị ấy bị rớt từ sáng sớm lúc chạy đến hầm để xe, nhưng chị ấy cũng chẳng buồn quay lại nhặt.
Sau khi Lưu Phương Phi đi, tôi đưa tờ đơn kia cho sư phụ xem. "Sư phụ thấy sao ạ? Tôi thấy khả năng mưu sát không cao, hơn bốn vạn thì đâu đáng làm vậy."
"Cậu nói cũng có lý. Để tôi dẫn cậu đến công ty Gia Hòa nắm tình hình, cứ đi theo đúng quy trình."
Lúc đó tôi tưởng đây chỉ là làm việc theo thông lệ, nhưng không ngờ được rằng những chuyện xảy ra sau đó lại vượt ra mọi dữ liệu của tôi. Sáng hôm sau tôi đến văn phòng của công ty bất động sản Gia Hòa. Cô gái lễ tân mặc bộ đồng phục chỉn chu mỉm cười rất tiêu chuẩn. Tôi trình bày lý do đến đây rồi đợi khoảng 20 phút. Người đàn ông ngoài 30 tuổi bước ra, tây trang trình tề, tóc tai vuốt ve gọn gàng. Phó tổng giám đốc dự án Phương Hàn Vũ: "Chào đồng chí cảnh sát, các anh cần phối hợp điều tra gì cứ tự nhiên hỏi ạ."
Tôi hỏi anh ta có biết Trần Thụ Hà không. Phương Hàn Vũ ngẫm nghĩ một chút rồi đáp: "Biết, là thợ điện nước làm ở công trường của chúng tôi. Nghe nói mấy hôm trước đã xảy ra chuyện, thật đáng tiếc."
"Ông ấy làm ở đây bao lâu rồi?"
"Chắc tầm nửa năm. Nhưng ông ấy là người do bên đội thi công mướn, không được tính là nhân viên chính thức của chúng tôi."
"Ông ấy có từng xảy ra mâu thuẫn gì với các anh không?"
"Mâu thuẫn thì không hẳn. Trước đó ông ấy có đến vài lần bảo là chưa được thanh toán tiền lương. Nhưng chuyện này là vấn đề của đội thi công. Lương của ông ấy là do đội thi công phát chứ không phải Gia Hòa chúng tôi phát. Ông ấy tìm sai người rồi."
"Vậy tại sao khi nộp đơn xin trọng tài lao động, phần người bị kiện ông ấy lại ghi tên Gia Hòa?"
"Chuyện này thì tôi không rõ. Có lẽ ông ấy nhầm lẫn gì đó chăng? Dù sao trình độ học vấn của ông ấy cũng không cao mà."
Tôi quan sát nét mặt của Phương Hàn Vũ, quả thật không bắt được chút sơ hở nào. Từng câu trả lời của anh ta đều vô cùng hợp lý, thái độ cũng rất hợp tác. Tôi ghi chép xong và chuẩn bị cáo từ. Phương Hàn Vũ tiễn tôi ra đến cửa thang máy, đột nhiên buông một câu: "Về chuyện của Trần sư phụ, chúng tôi cũng rất lấy làm tiếc. Nếu người nhà cần giúp đỡ gì, vì lý do nhân đạo, chúng tôi có thể cân nhắc hỗ trợ một khoản tiền an ủi."
Khoảnh khắc cửa thang máy chuẩn bị khép lại, tôi quay đầu nhìn lại một lần nữa. Phương Hàn Vũ đang đứng ở hành lang mỉm cười tiễn tôi, tư thế chuẩn mực như quản lý sảnh khách sạn. Lúc đó tôi không thấy có gì bất thường, nhưng sau khi về, càng nghĩ lại càng thấy lấn cấn. Không phải vì Phương Hàn Vũ đã nói gì, mà là anh ta quá chừng mực. Một thợ điện nước ở công trường tử vong, đại diện dự án có quan hệ mật thiết với ông ấy nhất khi nghe tin, phản ứng của họ Phương lại là trước tiên rũ bỏ trách nhiệm về tiền lương, sau đó mới đưa ra khoản an ủi nhân đạo. Hai bước này làm vừa nhanh vừa thuần thục, cứ như thể đã được tập dượt từ trước.
Tôi thuật lại cuộc đối thoại với Phương Hàn Vũ cho sư phụ. Sư phụ nghe xong hỏi tôi một câu: "Đội thi công là ai?"
"Là một công ty tên là Xây dựng Hoành Trí, giám đốc tên Triệu."
Tôi đã vào hệ thống đăng ký kinh doanh tra cứu Xây dựng Hoành Trí. Công ty này vốn điều lệ 5 triệu tệ, người đại diện pháp luật là Triệu Khải Minh, ngành nghề kinh doanh là thi công trình kiến trúc. Nhìn bề ngoài thì chỉ là một công ty thi công bình thường. Nhưng khi tra đến cơ cấu cổ đông, tôi đã khựng lại. Cổ đông lớn nhất của Xây dựng Hoành Trí không phải Triệu Khải Minh mà là một người tên Phương Chí Hoành, nắm giữ 78% cổ phần. Phương Chí Hoành... Phương Hàn Vũ... Tôi liền đi tra thông tin nhân thân của Phương Chí Hoành, hóa ra lại là quan hệ cha con với Phương Hàn Vũ.
Nói cách khác, bất động sản Gia Hòa đã đem công trình giao thầu phụ cho Xây dựng Hoành Trí. Mà người thực sự kiểm soát Xây dựng Hoành Trí lại chính là bố của Phương Hàn Vũ - phó tổng dự án Gia Hòa. Trần Thụ Hà làm việc cho Xây dựng Hoành Trí. Xây dựng Hoành Trí không trả tiền. Trần Thụ Hà tìm Gia Hòa đòi tiền. Gia Hòa bảo đó là chuyện của Hoành Trí. Tay trái chuyển qua tay phải, hai bên đều chối bỏ trách nhiệm. Đây đâu phải là sự nhầm lẫn, đây là một ngõ cụt được thiết kế sẵn!
Tôi nói lại phát hiện này với sư phụ. Sư phụ nghe xong chẹp miệng một tiếng, sau đó nói một câu khiến tôi ấn tượng rất sâu: "Nợ tiền một người thì chưa gọi là chuyện, nợ tiền 100 người thì mới gọi là chuyện."
Tôi lần theo hướng này điều tra tiếp. Trần Thụ Hà không phải là người duy nhất bị nợ lương. Tại dự án Cẩm Lan, những người bị Xây dựng Hoành Trí nợ lương lại có đến tổng cộng 67 người. Tổng số tiền nợ lên đến 3,12 triệu tệ. Khi con số này được bày ra, tính chất của toàn bộ sự việc đã thay đổi. Không phải bốn vạn mấy mà là 3,12 triệu tệ! Trần Thụ Hà chỉ là người đứng ra đòi quyền lợi đầu tiên trong số 67 người đó. Hơn nữa ông ấy không chỉ đứng ra mà còn lưu lại bằng chứng.
Lần thứ ba Lưu Phương Phi đến đồn công an, chị đã mang theo điện thoại của Trần Thụ Hà. Trong điện thoại có một album ảnh được mã hóa, bên trong lưu hơn 30 bức ảnh và vài đoạn ghi âm. Ảnh chụp các kiểu dùi bảo an toàn trên công trường, dây điện trần lõi, giàn giáo không có lưới bảo vệ cùng những hình ảnh dùng vật liệu kém chất lượng tại hiện trường thi công. Còn các đoạn ghi âm mới là then chốt. Trong đó có một đoạn là cuộc đối thoại giữa Trần Thụ Hà và một người. Giọng nói của người kia trong đoạn ghi âm tôi chỉ nghe hai lần là nhận ra ngay là Phương Hàn Vũ. Đoạn ghi âm dài khoảng 3 phút, nội dung thế này:
"Phương tổng, rốt cuộc khi nào thì trả tiền công cho chúng tôi? Anh em đều đang chờ..."
"Đến lão Trần à? Ông hối cái gì? Cuối năm sẽ quyết toán một thể!"
"Lần nào anh cũng nói cuối năm quyết toán. Năm ngoái anh cũng nói như vậy, từ năm ngoái đến giờ vẫn chưa trả."
"Lão Trần, có phải ông không muốn làm ở đây nữa không? Nếu ông không muốn làm, lúc nào cũng có thể đi. Nhưng nếu ông đi rồi thì tiền lương lúc trước cũng đừng hòng lấy!"
"Phương tổng, tôi làm nửa năm rồi, anh không thể một đồng cũng không đưa..."
"Tôi nói cuối năm quyết toán, ông nghe không hiểu tiếng người à?"
Đoạn ghi âm đến đây là hết. Tôi nghe đi nghe lại nhiều lần, xác nhận trong ghi âm, Phương Hàn Vũ đã đích thân thừa nhận sự thật là có nợ lương. Điều này so với những gì anh ta nói với tôi ở văn phòng ("Trần Thụ Hà tìm sai người rồi") là hoàn toàn mâu thuẫn. Tôi đưa đoạn ghi âm cho sư phụ nghe. Sư phụ nghe xong tháo tai nghe ra đặt lên bàn, nhìn ra ngoài cửa sổ trầm ngâm rất lâu. Sau đó ông nói ba chữ: "Tiếp tục điều tra."
Tôi nương theo manh mối nợ lương này tiếp tục điều tra. 67 công nhân rải rác khắp mọi ngóc ngách của thành phố. Có người vẫn đang làm ở công trường khác, có người đã về quê, có người đã đổi số điện thoại biệt vô âm tín. Tôi mất tròn một tuần liên lạc được với 41 người trong số đó. Trải nghiệm của họ gần như y hệt nhau. Lúc Xây dựng Hoành Trí tuyển người, cam kết trả lương theo tháng, làm tháng nào trả tháng đó. Tháng đầu tiên đúng là có trả, nhưng từ tháng thứ hai trở đi liền trở thành "Tháng sau phát bù luôn", tháng sau lại trở thành "Quyết toán theo quý", đến hết quý lại trở thành "Cuối năm quyết toán chung". Đến cuối cùng thì chẳng thấy tăm hơi gì, đến cuối năm gọi điện không nghe máy, tin nhắn không trả lời. Công nhân đến văn phòng tìm, lễ tân bảo sếp đi công tác rồi. 41 người bị nợ lương, số tiền dao động từ 1 vạn đến 8 vạn.
Trong đó có vài người cũng như Trần Thụ Hà cố gắng thông qua pháp luật để bảo vệ quyền lợi. Một người thợ mộc tên lão Lý đã từng đến đội thanh tra lao động khiếu nại hai lần. Lần đầu thanh tra lao động yêu cầu ông cung cấp hợp đồng, ông không có - Xây dựng Hoành Trí trước giờ không ký hợp đồng với công nhân. Lần thứ hai, thanh tra yêu cầu cung cấp bảng chấm công, hồ sơ trả lương hoặc những tài liệu khác để chứng minh quan hệ lao động, ông ấy cũng không có. "Làm gì có bảng chấm công ở công trường, sáng đến thì cắm đầu làm, tối xong việc là về, ai mà điểm danh ký tên! Tiền lương lại càng được phát bằng tiền mặt, không có sao kê cũng chẳng có biên lai."
Đạo lý kể lúc đó ông đứng ở trong văn phòng của đội thanh tra lao động, nhân viên ở đó thái độ rất tốt, rất kiên nhẫn giải thích cặn kẽ cho ông nghe suốt nửa tiếng đồng hồ, nhưng ý chính cũng chỉ vỏn vẹn một câu: "Không có bằng chứng chứng minh quan hệ lao động, chúng tôi không thể lập hồ sơ." Sau đó lão Lý lại đến tòa án muốn khởi kiện Xây dựng Hoành Trí, nhân viên tòa án cũng lại yêu cầu ông cung cấp bằng chứng. Ông không lấy ra được. Cuối cùng lão Lý đứng hút điếu thuốc trước cổng tòa án, dí tàn thuốc lên thùng rác rồi cưỡi xe máy điện quay lại công trường tiếp tục làm việc. Bởi vì nếu ông không làm thì chút tiền sinh hoạt trước mắt cũng không có.
Đây chính là điều tàn nhẫn nhất. Người đang nợ tiền bạn vẫn đang giao việc cho bạn. Bạn biết rõ có thể cả đời này họ sẽ không thanh toán món nợ đó, nhưng bạn vẫn phải tiếp tục làm việc cho họ, bởi vì hễ dừng lại là không có cơm ăn. Tôi tổng hợp những tình tiết này thành hồ sơ giao cho sư phụ.
"Sư phụ, bây giờ thầy vẫn nghĩ Trần Thụ Hà chết do tai nạn sao?"
"Tôi không chắc nữa."
"Vậy thầy nghĩ là gì?"
"Tôi nghĩ ông ấy không bị ai giết, nhưng cũng không phải tự tử."
"Vậy là tại sao?"
"Là ông ấy bị ép đến chết."
Sư phụ không gật đầu cũng chẳng lắc đầu. Ông chỉ cho đống hồ sơ vào túi tài liệu rồi đứng dậy lấy áo khoác đi gặp một người: Phương Hàn Vũ. Lần này chúng tôi không đến văn phòng Gia Hòa. Sư phụ trực tiếp gọi Phương Hàn Vũ đến đồn cảnh sát. Khi Phương Hàn Vũ đến, bộ vest vẫn thẳng thớm chỉnh tề, nhưng nét mặt đã nhiều thêm vài phần cảnh giác so với lần trước. Anh ta ngồi xuống rồi chủ động mở lời: "Hai vị cảnh sát, có chuyện gì cứ nói thẳng, thời gian của tôi hơi eo hẹp."
Sư phụ ngồi đối diện, dùng điện thoại bật loa ngoài phát lại đoạn ghi âm kia một lần. Phương Hàn Vũ nghe xong, biểu cảm không mảy may biến sắc, chỉ là nụ cười đã tắt lịm đi. "Lần trước anh nói tiền lương của Trần Thụ Hà là chuyện của đội thi công, không liên quan đến Gia Hòa, nhưng trong đoạn ghi âm này, chính miệng anh thừa nhận là nợ tiền ông ấy."
"Cảnh sát, đoạn ghi âm này là được ghi lại trong lúc tôi không hay biết. Tính hợp pháp còn đang xem xét."
"Tôi hỏi anh, trước khi Trần Thụ Hà chết, anh từng tiếp xúc gì với ông ấy?"
"Ông ta có tìm tôi vài lần để đòi lương. Lần nào tôi cũng bảo ông ấy làm theo quy trình chính quy."
"Quy trình chính quy là gì?"
"Là tìm Xây dựng Hoành Trí đòi."
"Cổ đông lớn của Xây dựng Hoành Trí là bố anh."
Câu nói này vừa thốt ra, biểu cảm của Phương Hàn Vũ cuối cùng cũng có khe nứt: "Bố tôi là bố tôi, tôi là tôi. Hoạt động của Xây dựng Hoành Trí không liên quan đến tôi."
"Trần Thụ Hà đã nộp đơn yêu cầu trọng tài. Người bị kiện được ghi đích danh là Gia Hòa."
"Thì sao?"
"Cho nên nếu mở phiên tòa phân xử, Gia Hòa các anh sẽ phải ra hầu tòa. Đến lúc đó, những ghi âm, hình ảnh trong tay Trần Thụ Hà cùng những lời khai của công nhân làm chứng, tất cả sẽ được trình lên tòa án. Anh đã nghĩ tới hậu quả này chưa?"
Phương Hàn Vũ không nói gì, nhìn sư phụ vẫn duy trì nụ cười, nhưng nụ cười ấy đã không còn chút nhiệt độ nào. Khoảng mười mấy giây sau, anh ta đứng dậy: "Hai vị cảnh sát, nếu chỉ là tranh chấp nợ lương thì không thuộc thẩm quyền của công an. Còn nếu các anh cho rằng cái chết của Trần Thụ Hà liên quan đến tôi thì xin hãy đưa ra bằng chứng. Nếu không có bằng chứng thì tôi xin phép về trước." Nói xong, anh ta sửa lại cổ tay áo, quay người rời đi.
Sư phụ không ngăn cản. Tôi nhìn bóng lưng của Phương Hàn Vũ khuất ở cuối hành lang, quay sang hỏi sư phụ: "Hắn ta có vấn đề à?"
"Hắn ta có vấn đề hay không không quan trọng. Quan trọng là chúng ta không có bằng chứng."
Lại là bằng chứng! Lúc đó tôi chỉ thấy hai chữ này giống như một ổ khóa, khóa kín mọi con đường. Mãi sau này tôi mới biết ổ khóa này không chỉ khóa chặt chúng tôi mà còn khóa luôn cả Trần Thụ Hà. Vài tháng cuối đời, ông ấy luôn miệt mài thu thập bằng chứng. Những bức ảnh đó, những đoạn ghi âm đó, cả đơn yêu cầu trọng tài đều do một mình ông ấy âm thầm tích cóp. Một thợ điện nước mới học hết cấp hai, 51 tuổi đầu không biết dùng máy tính gõ chữ, dùng chế độ viết tay vẽ từng nét lên màn hình điện thoại. Ông ấy đã tự mình tra cứu tìm đợt lao động, tự viết đơn yêu cầu trọng tài và tự học cách dùng điện thoại lén ghi âm. Ông đang dùng cách của riêng mình để chứng minh số tiền đó là thứ ông ấy đáng được nhận, nhưng ông không đợi được đến ngày ra tòa.
Vụ án bị kẹt tại đây. Cấp trên bắt đầu hối thúc kết án. Sở trưởng gọi sư phụ lên nói chuyện, ý là không có bằng chứng mưu sát, người nhà cũng không có bằng chứng thực chất thì không thể cứ treo án mãi được. Sư phụ từ văn phòng sở trưởng bước ra, sắc mặt không tốt lắm: "Cậu đi kiểm tra lại lịch trình hoạt động trong ba ngày cuối của Trần Thụ Hà xem."
"Sư phụ, sở trưởng bảo là..."
"Tôi bảo điều tra! Tôi vẫn chưa nghỉ hưu đâu!"
Tôi sững người một chút rồi gật đầu đi điều tra. Quỹ đạo di chuyển trong ba ngày cuối của Trần Thụ Hà cũng không có gì phức tạp.
 |
| Mô tả hình ảnh lịch trình 3 ngày cuối cùng của nạn nhân |
- Ngày 06/11: Ban ngày làm việc tại công trường Cẩm Lan Phủ. 18:00 rời công trường ra siêu thị mua mì tôm và lốc sinh tố rồi về phòng trọ dưới tầng hầm.
- Ngày 07/11: Không đến công trường mà đi đến Ủy ban trọng tài lao động quận. 15:00 ghé tiệm bánh kem chọn cái rẻ nhất 58 tệ, yêu cầu ghi "Chúc bảo bối sinh nhật vui vẻ". 20:00 gọi điện cho vợ 12 phút báo mai xin nghỉ về thăm con.
- Rạng sáng 08/11: 22:17 tối 07/11 lái xe vào hầm để xe chung cư. Tử vong trong khoảng 2:00 - 4:00 rạng sáng.
Bà chủ tiệm bánh vẫn còn nhớ như in, nói rằng ông ấy đứng trước tủ trưng bày nhìn rất lâu, cuối cùng chọn một cái bánh kem rẻ nhất giá 58 tệ. Lúc ông ấy rút tiền ra trả, bà chủ có nhìn thấy trong ví ông ấy chỉ còn lại vài tờ tiền lẻ và một tờ 100 tệ. Bà chủ hỏi ông có muốn ghi lời chúc gì không, ông ấy nghĩ ngợi một hồi rồi bảo ghi "Chúc bảo bối sinh nhật vui vẻ". Bà chủ hỏi bảo bối nhà ông mấy tuổi rồi, ông đáp: "17 tuổi rồi." Bà chủ bảo thế là thành thiếu nữ rồi, ông ấy cười đáp: "Đúng vậy, thiếu nữ rồi."
Lưu Phương Phi sau đó kể lại nội dung cuộc gọi 12 phút tối hôm đó cho tôi: Trần Thụ Hà nói ngày mai là sinh nhật con gái, ông muốn xin nghỉ một ngày để về quê thăm con, nhưng ông lại sợ xin nghỉ thì trên công trường sẽ trừ tiền. Lưu Phương Phi bảo cứ đi đi, con nó nhớ ông rồi. Ông ấy nói được. Ông ấy còn nói bên trọng tài đã báo thứ ba tuần sau mở phiên tòa, tài liệu cũng chuẩn bị xong hết rồi, lần này nhất định đòi được tiền. Lưu Phương Phi nói ông đừng để mình mệt quá, ông ấy bảo không sao. Cuối cùng ông ấy nói một câu: "Đợi lấy được khoản tiền này sẽ đổi cho Tiểu Hà cái điện thoại xịn xịn chút." Đây là câu nói cuối cùng của Trần Thụ Hà.
Tôi sắp xếp lại lịch trình rồi giao cho sư phụ. Một đồng nghiệp đặt ra thắc mắc: Gọi điện thoại xong lúc 8:00 tối ngày mùng 7 tháng 11 đến 2:00 sáng ngày mùng 8 tháng 11, khoảng giữa đó có sáu tiếng bị trống, điều tra sao đây? Nhưng sáu tiếng này lại là phần khó điều tra nhất. Xe của Trần Thụ Hà không lắp camera hành trình. Điện thoại của ông ấy từ sau 8:00 tối cũng không có bất kỳ lịch sử cuộc gọi hay tin nhắn nào. Manh mối duy nhất là camera giám sát ở lối vào hầm để xe của khu chung cư.
Tôi đến ban quản lý trích xuất camera. Camera cho thấy lúc 10:17 tối ngày mùng 7 tháng 11, xe của Trần Thụ Hà chạy vào hầm. Từ hình ảnh có thể thấy ông ấy lái xe vào một mình. Trong xe không có người thứ hai. Từ đó cho đến 6:20 sáng hôm sau khi bảo vệ phát hiện có điều bất thường, trong khoảng thời gian này hoàn toàn không có ai ra hay vào khu vực đó. Nói cách khác, từ lúc Trần Thụ Hà vào hầm để xe cho đến khi tử vong, không hề có người thứ hai xuất hiện. Ông ấy thực sự đã chết một mình trong xe.
Nhưng tôi vẫn luôn có một điều không hiểu nổi: Từ lúc gọi xong cuộc điện thoại đến lúc vào hầm, giữa đó cách nhau hơn hai tiếng đồng hồ, ông ấy đã đi đâu? Đã làm gì? Định vị điện thoại thì không bật, camera cũng không tra được hình ảnh xe của ông ấy xuất hiện trên các đoạn đường khác. Cho đến khi lật lại lịch sử tìm kiếm cuối cùng trong điện thoại của ông, tôi mới ghép xong mảnh ghép cuối cùng về cái chết của Trần Thụ Hà. Mục tìm kiếm đó được lưu lúc 9:41 tối hôm ấy: đơn yêu cầu trọng tài lao động bị bác bỏ thì phải làm sao?
Ban ngày ông ấy đã đến ủy ban trọng tài. Mới đây tôi vừa tra tìm kiếm "đơn yêu cầu bị bác bỏ thì làm thế nào". Vậy thì ban ngày ở ủy ban trọng tài, rốt cuộc ông ấy đã nhận được câu trả lời gì? Sáng sớm hôm sau, tôi đi thẳng đến Ủy ban trọng tài Lao động quận. Người tiếp tôi là một nữ nhân viên trẻ. Sau khi tôi trình bày lý do, cô ấy vào hệ thống tra cứu và tìm được mã số hồ sơ của Trần Thụ Hà. Cô ấy nói với tôi, trưa ngày mùng 7 tháng 11, Trần Thụ Hà quả thật có đến đây. Ông đến vì nhận được thông báo của Ủy ban trọng tài. Nội dung thông báo là do người nộp đơn không thể cung cấp được hợp đồng lao động, hồ sơ điểm danh hay bất cứ bằng chứng cốt lõi nào chứng minh quan hệ lao động nên ủy ban quyết định không thụ lý - không phải là bác bỏ mà là không thụ lý. Ngay cả cơ hội ra tòa cũng không cho ông ấy.
"Lúc đó ông ấy có phản ứng gì?"
"Ông ấy đứng sững trước quầy rất lâu, sau đó hỏi tôi liệu còn cách nào khác không. Tôi giải thích với ông ấy, không có hợp đồng lao động thì quả thực hết cách lập hồ sơ. Ông ấy nghe xong thì lẳng lặng đi về."
"Lúc về ông ấy trông thế nào?"
"Cũng không có gì đặc biệt, chỉ là trông rất im lìm, rất tĩnh lặng."
Một người đàn ông 51 tuổi dành hai tháng trời để thu thập bằng chứng, tự tay viết đơn xin trọng tài, tràn trề hy vọng chờ đến ngày ra tòa. Cuối cùng lại nhận được hai chữ "không thụ lý". Ông ấy không nổi nóng, không làm ầm ĩ, không đập phá đồ đạc. Ông ấy chỉ lẳng lặng rời đi rồi đến tiệm bánh mua cho con gái một chiếc bánh sinh nhật giá 58 tệ, rồi gọi điện cho vợ bảo là ngày mai sẽ về thăm con gái, rồi sau đó tìm kiếm trên điện thoại câu hỏi "đơn yêu cầu trọng tài lao động bị bác thì làm sao", rồi sau đó lái xe vào hầm và nhắm mắt xuôi tay.
Sư phụ nghe xong báo cáo của tôi, rất lâu sau không nói gì. Cuối cùng ông lấy một tờ biểu mẫu trong ngăn kéo ra. Đó là báo cáo khép hồ sơ cái chết bất thường. Ông để tờ biểu mẫu trước mặt tôi: "Kết án đi."
"Sư phụ, con cảm thấy Phương Hàn Vũ có vấn đề..."
"Sao tự nhiên lại kết án à? Bởi vì thực sự là ông ấy tự chết."
"Nhưng mà ông ấy bị ép đến mức đó mà!"
"Bị ai ép?"
Câu hỏi này khiến tôi cứng họng.
"Bị Phương Hàn Vũ ép? Nhưng Phương Hàn Vũ chưa từng động một ngón tay vào ông. Bị Xây dựng Hoành Trí ép? Xây dựng Hoành Trí chỉ là không trả tiền nợ lương chứ cũng chẳng giết người. Bị ủy ban trọng tài ép? Ủy ban trọng tài làm việc theo quy định, yêu cầu cung cấp bằng chứng thì có gì sai? Cậu mới vào nghề, có vài chuyện sau này dần dần cậu sẽ hiểu ra. Vụ án này xét về mặt pháp luật thì không có hung thủ. Mỗi người trong từng khâu đều không ai phạm pháp, nhưng người thì đã chết." Ông chỉ vào tờ biểu mẫu: "Nguyên nhân tử vong cậu ghi là ngộ độc khí CO, tính chất tử vong cậu ghi là tai nạn. Đừng ghi là tự tử. Cậu có bằng chứng chứng minh ông ấy tự tử không? Không thì ghi là tai nạn."
Đêm hoàn thành tờ biểu mẫu đó, tôi đã mất ngủ, trằn trọc mãi không ngủ được. Trong đầu toàn là hình ảnh chiếc xe tải của Trần Thụ Hà, hộp bánh kem và cả lịch sử tìm kiếm cuối cùng. Lúc 3:00 sáng, tôi lục điện thoại muốn gửi cho Lưu Phương Phi một tin nhắn, soạn đi soạn lại ba lần rồi xóa hết. Cuối cùng chẳng gửi gì. Bởi vì tôi không biết phải nói gì. Nói xin lỗi? Tôi có lỗi gì đâu cơ chứ! Xin lỗi vì không điều tra ra hung thủ, hay là xin lỗi vì trong vụ án này căn bản vốn không hề có hung thủ?
Án đã khép lại, nhưng Lưu Phương Phi không bỏ cuộc. Ngày thứ ba sau khi kết án, chị ấy lại đến đồn. Tôi cứ nghĩ chị đến làm ầm lên, nhưng chị ấy không hề. Chị ngồi trong phòng tiếp khách, tay nắm chặt một xấp tài liệu: "Tôi đến để báo cho anh biết, về vụ trọng tài tôi sẽ tiếp tục nộp đơn. Trần Thụ Hà chết rồi nhưng công ty kia vẫn còn đó. Tôi là người nhà, tôi có quyền tiếp tục đòi nợ. Tôi đã đến Trung tâm trợ giúp pháp lý hỏi rồi, họ nói có thể giúp tôi."
"Trung tâm trợ giúp pháp lý cử luật sư cho chị rồi sao?"
"Họ cử một cô bé luật sư họ Tống rất trẻ, bảo là có thể giúp tôi soạn tài liệu trước."
Tôi không biết phải nói gì thêm nữa. Lưu Phương Phi đứng lên, khi đi đến cửa thì đột nhiên dừng lại: "Chiếc bánh kem tôi đã đem về cho Tiểu Hà rồi. Nó không biết bố nó có chuyện, tôi bảo nó là bố đi làm xa rồi, đợi Tết mới về."
Vụ án kết thúc, nhưng khúc mắc trong lòng tôi thì chưa gỡ được. Trong suốt hai tháng sau, tôi dùng thời gian rảnh rỗi thỉnh thoảng vẫn theo dõi diễn biến phía bên Lưu Phương Phi. Luật sư do trung tâm cử đến tên là Tống Ninh, 26 tuổi, tốt nghiệp Đại học Chính pháp chưa đầy hai năm. Một cô gái gầy gò, nhỏ nhắn, lúc nói chuyện rất hay đẩy gọng kính. Tôi và Tống Ninh đã gặp nhau hai lần, đều là cô ấy chủ động hẹn tôi để tìm hiểu các tình tiết trong vụ của Trần Thụ Hà. Lần đầu gặp mặt là tại một cửa tiệm thức ăn nhanh gần đồn.
"Thì ra Phương Hàn Vũ là nhân vật mấu chốt."
"Tôi chỉ có thể nói anh ta đáng nghi, nhưng xét về góc độ hình sự, chúng tôi không có cách nào."
"Vậy xét về góc độ dân sự thì sao?"
"Về dân sự thì việc nợ lương là có, nhưng Trần Thụ Hà không có hợp đồng nên rất khó xác nhận quan hệ lao động."
"Không có hợp đồng không có nghĩa là không có quan hệ lao động. Quan hệ lao động trên thực tế cũng được pháp luật bảo vệ. Để chứng minh quan hệ lao động trên thực tế thì cần gì? Vé chuyển khoản phát lương, sổ chấm công, thẻ làm việc, ảnh chụp khi làm việc... Nói chung những gì có thể chứng minh ông ấy thực sự có làm việc ở đó đều được."
Nếu nói Lưu Phương Phi là sự kiên cường sót lại sau khi nước mắt đã cạn, thì Tống Ninh lại có sự sắc bén của tuổi trẻ chưa bị cuộc đời mài mòn đi. Sau này ngẫm lại, chính là nhờ hai luồng sức mạnh đó cuộn vào nhau mới có thể thúc đẩy những diễn biến phía sau tiến thêm một bước.
Tháng 1 năm 2017, Tống Ninh hoàn tất việc chuẩn bị hồ sơ, một lần nữa trình đơn yêu cầu trọng tài lao động lên Ủy ban trọng tài. Lần này khác với lần trước của Trần Thụ Hà. Lần này Tống Ninh đã làm ba việc:
- Thứ nhất: Cô đã liên lạc được với 12 đồng nghiệp của Trần Thụ Hà ở công trường Cẩm Lan Phủ, xin được giấy chứng nhận bằng văn bản chứng minh Trần Thụ Hà từ tháng 4 năm 2016 đã luôn làm công việc thi công điện nước tại công trường này.
- Thứ hai: Cô tìm trong album ảnh điện thoại của Trần Thụ Hà, chọn ra được 17 bức ảnh đang thi công tại công trường. Trong ảnh có thể nhìn rõ mặt của Trần Thụ Hà, bảng chỉ dẫn ở công trường cùng logo của Gia Hòa và Hoành Trí.
- Thứ ba: Cô dùng chính đoạn ghi âm Phương Hàn Vũ đích thân thừa nhận nợ lương do Trần Thụ Hà thu âm lúc sinh thời làm chứng cứ bổ trợ.
Ba thứ này chắp nối lại với nhau, tuy vẫn không có hợp đồng lao động nhưng đã cấu thành một chuỗi bằng chứng hoàn chỉnh chứng minh quan hệ lao động thực tế. Lần này Ủy ban trọng tài đã thụ lý, thời gian mở phiên tòa định vào ngày 14 tháng 2 năm 2017 - đúng vậy, chính là vào ngày Lễ Tình Nhân. Lúc đó tôi có nghĩ, đôi khi số phận quả thực có khiếu hài hước đen tối. Một vụ trọng tài đòi nợ lương của một người thợ điện nước đã khuất lại diễn ra đúng vào ngày Lễ Tình Nhân.
Vào ngày mở phiên tòa trọng tài, tôi đã xin nghỉ để đến dự nghe. Phòng xử án không lớn. Ba vị trọng tài viên ngồi ở trên. Bên trái là ghế người yêu cầu - nơi Lưu Phương Phi và Tống Ninh ngồi. Bên phải là ghế người bị yêu cầu - nơi luật sư đại diện của Gia Hòa ngồi. Phương Hàn Vũ không đến, anh ta phái giám đốc pháp chế của công ty đến dự.
Kết quả trọng tài có sau đó 7 ngày: Phán quyết công ty Gia Hòa và Xây dựng Hoành Trí phải chịu trách nhiệm liên đới thanh toán số tiền nợ lương 47.300 tệ cho Trần Thụ Hà. Đồng thời do công ty Gia Hòa đã không trả thù lao lao động theo đúng pháp luật nên phải bồi thường thêm 50% (tổng cộng là 70.950 tệ). Lưu Phương Phi đã thắng!
Nhưng sự việc chưa dừng lại ở đó. Gia Hòa không phục phán quyết trọng tài, đã nộp đơn khởi kiện lên tòa án quận yêu cầu hủy bỏ phán quyết của trọng tài. Từ trọng tài chuyển sang kiện tụng, đây là chiêu trò câu giờ quen thuộc của họ. Bên trọng tài anh thắng cũng chẳng sao, tôi sẽ đến tòa án khởi kiện. Phiên sơ thẩm ở tòa án anh thắng cũng chẳng sao, tôi sẽ kháng cáo lên tòa trung cấp sơ thẩm. Phúc thẩm giằng co nhanh cũng mất hơn nửa năm, lâu thì một hai năm. Một nhân viên thu ngân ở siêu thị cùng một luật sư trợ giúp pháp lý, họ lấy đâu ra bao nhiêu thời gian và sức lực để bám đuổi cuộc chiến hao mòn với một công ty bất động sản?
Khi Tống Ninh báo tin này cho tôi, giọng điệu cô ấy rất bình thản: "Đã đoán được chút rồi."
"Vậy cô tính sao?"
"Theo đến cùng!"
"Vì sao chứ?"
Cô ấy đẩy gọng kính, nói một câu mà đến tận bây giờ tôi vẫn còn nhớ: "Ở Trung tâm trợ giúp pháp lý, tôi đã thấy quá nhiều những vụ án như vậy. Công nhân bị nợ lương, trọng tài thắng, đối phương kháng cáo, công nhân không trụ nổi, cuối cùng đành rút. Công ty kia nắm thót được việc anh không bám trụ thì nó mới dám trơ ỳ nợ mãi. Tôi mới vào nghề, tôi cũng thấy mấy vụ thế này chẳng có ý nghĩa gì. Nhưng sau tôi nghĩ lại, nếu luật sư nào cũng thấy không có ý nghĩa, vậy thì ai sẽ giúp những người này đây?"
Phiên tòa sơ thẩm mở vào tháng 5 năm 2017. Lần này Phương Hàn Vũ đã đến, anh ta ngồi ở ghế nguyên đơn, bên cạnh là luật sư đại diện của Gia Hòa. Đó là một đối tác của một hãng luật lớn ở Hàng Châu - họ Khâu, rất có tiếng tăm trong giới luật địa phương. Đây chính là sức mạnh của đồng tiền. Chị cứ tưởng trọng tài thắng là xong chuyện ư? Hắn ta chỉ cần tiện tay vung vài vạn tệ, mời luôn luật sư giỏi nhất trong vùng và lật lại ván cờ từ đầu.
Chiến thuật của luật sư Khâu hoàn toàn khác biệt với giám đốc hạ. Ông ta không còn vướng bận chuyện quan hệ lao động có tồn tại hay không, bởi vì ở giai đoạn trọng tài, bằng chứng đã quá rõ ràng rồi. Cố cãi chỉ thành ra chột dạ, nên ông ta đã chuyển hướng khác: "Thưa tòa, chúng tôi không phủ nhận có quan hệ lao động, nhưng bên chúng tôi cho rằng mức lương thực tế lúc sinh thời của Trần Thụ Hà còn nhiều điểm chưa rõ ràng."
Luật sư Khâu đứng lên, ung dung lật mở tài liệu: "Ông Trần Thụ Hà ở giai đoạn trọng tài đã tự khai mức lương của mình là 300 tệ một ngày. Nhưng qua điều tra của chúng tôi, các vị trí tương đương tại công trường Cẩm Lan Phủ, mức lương ngày trên thị trường chỉ dao động từ 180 đến 220 tệ. Con số 300 tệ mà người yêu cầu đưa ra rõ ràng là cao hơn giá thị trường, là hoàn toàn vô căn cứ. Tổng tiền công nửa năm của Trần Thụ Hà ước tính chỉ khoảng 31.000 tệ, trừ đi 6.000 tệ đã thanh toán ở tháng đầu tiên, số tiền thực tế còn nợ lại là 25.000 tệ chứ không phải 47.300 tệ."
Chiêu này của ông ta thật sự quá hiểm. Ông ta không thèm cãi việc có nên đền bù hay không mà cãi về việc đền bù bao nhiêu. Hơn nữa cách tính của ông ta nghe qua có vẻ rất có lý. Tống Ninh đứng lên bình tĩnh phản bác: "Việc ông Trần Thụ Hà thỏa thuận miệng với công trường mức lương 300 tệ một ngày đã được nhiều đồng nghiệp làm chứng. Hơn nữa trong bản ghi nhớ lưu trên điện thoại của Trần Thụ Hà cũng ghi chép rất chi tiết số ngày đi làm và số tiền công tương ứng mỗi ngày. Những ghi chép này hoàn toàn trùng khớp với tổng số tiền 47.300 tệ."
"Thưa tòa, những người làm chứng đều là đồng nghiệp có quan hệ lợi ích với Trần Thụ Hà, độ tin cậy của lời khai là rất thấp. Còn về bản ghi nhớ trên điện thoại là do cá nhân Trần Thụ Hà tự soạn, nội dung hoàn toàn không mang tính khách quan."
Phiên tòa sơ thẩm kéo dài hơn ba tiếng đồng hồ. Hai bên liên tục giằng co xoay quanh mức lương ngày này. Luật sư Khâu trích dẫn hàng loạt báo cáo lương của ngành nghề và dữ liệu khảo sát thị trường, cố ý dìm số tiền bồi thường xuống mức thấp nhất. Tống Ninh thì kiên quyết phản bác, nhưng vũ khí trong tay cô quá ít ỏi. Lời khai của đồng nghiệp, ghi chú trên điện thoại hay một đoạn ghi âm ngắn ngủi đều chỉ là những mảnh ghép bằng chứng rời rạc. Luật sư Khâu phía bên kia chỉ cần tung ra một câu "không mang tính khách quan" là đã đánh mất quá nửa hiệu lực của những bằng chứng ấy.
Sau khi phiên tòa kết thúc, chúng tôi bắt gặp Tống Ninh trước cổng tòa án. Cô ấy ngồi xuống trên bậc thềm, hai tay ôm lấy mặt. Tôi tưởng cô ấy đang khóc, nhưng khi bước lại gần mới biết là không phải. Cô ấy chỉ đang hít sâu. Một lúc lâu sau, cô ấy bỏ tay xuống, đứng dậy phủi bụi trên quần: "Đánh hay lắm."
"Hay thì có ích gì chứ? Phí luật sư một giờ của người ta bằng cả tháng lương của tôi đấy." Cô ấy cười chua chát, sau đó khoác chiếc ba lô đựng laptop đã phai màu, đạp xe đạp dùng chung rời đi.
Phán quyết sơ thẩm có sau một tháng: Tòa án xác định công ty Gia Hòa và Xây dựng Hoành Trí phải chịu trách nhiệm liên đới thanh toán, nhưng điều chỉnh mức lương từ 300 tệ một ngày xuống còn 240 tệ một ngày. Tóm lại, phán quyết số tiền nợ lương là 37.800 tệ, cộng thêm khoản tiền bồi thường tổng cộng là 56.700 tệ (ít hơn 14.000 tệ so với kết quả trọng tài).
Lưu Phương Phi hỏi Tống Ninh: "Họ sẽ kháng cáo nữa không?"
"Có đấy." Quả nhiên, vào ngày thứ 13 sau khi phán quyết được tống đạt, Gia Hòa đã nộp đơn kháng cáo, lý do vẫn là mức lương ấn định không hợp lý. Cùng lúc đó, Phương Hàn Vũ đã làm một việc: Anh ta đột ngột tìm gặp Lưu Phương Phi đề nghị hòa giải ngoài tòa. Điều kiện là Gia Hòa sẽ thanh toán một lần 30.000 tệ để Lưu Phương Phi rút đơn kiện. Nhưng Lưu Phương Phi đã từ chối.
"Chị suy nghĩ cho kỹ, phiên phúc thẩm còn gay go hơn cả sơ thẩm, cố chấp theo đến cùng không có lợi cho chị đâu." Phương Hàn Vũ nghe xong câu nói này, nhếch mép cười.
Lưu Phương Phi ngồi trầm ngâm bên mép giường trong căn phòng trọ, nhìn chăm chăm bức ảnh của Trần Thụ Hà treo trên tường rất lâu. Bức ảnh này là Trần Thụ Hà chụp ở công trường, mặc bộ đồ lao động màu xanh, đội mũ bảo hộ, cười nhìn vào ống kính - một nụ cười rất ngại ngùng. Lưu Phương Phi gỡ bức ảnh xuống, lật ra mặt sau. Phía sau có viết một dòng chữ bằng bút bi, là nét chữ của Trần Thụ Hà: "Hôm nay lãnh lương tháng đầu được 6000 tệ, gửi cho Tiểu Hà 3000 tệ." Đó là nét chữ viết từ 8 năm trước nên đã hơi nhòe đi. Lưu Phương Phi lật lại bức ảnh, treo nó lên tường như cũ, rồi cầm điện thoại gửi một tin nhắn cho Tống Ninh: "Không hòa giải, kiện đến cùng!"
Phiên phúc thẩm mở vào tháng 9 năm 2017, cách thời điểm Trần Thụ Hà qua đời đã tròn 10 tháng. Trong 10 tháng nay, Lưu Phương Phi sụt mất gần 10 kg. Ban ngày chị đi làm ở siêu thị, tối về phòng trọ sắp xếp giấy tờ. Cuối tuần ngồi tàu hỏa chuyến thường về quê thăm con, chị chỉ chợp mắt được một chút lúc lên tàu, về chưa đầy bốn tiếng đã phải lồng cồng bỏ dậy bắt xe chuyến sớm. Quầng thâm mắt của chị không còn là quầng thâm như những người bình thường nữa, mà là một hốc mắt sâu hoắm ngả màu xám xanh, cứ như có ai đó khoét sâu hai rãnh dưới mắt chị. Thế nhưng đôi mắt ấy lại rất sáng - nghe có vẻ mâu thuẫn, nhưng sự thật chính là như vậy.
Phòng xử án của phiên phúc thẩm lớn hơn phiên sơ thẩm, ghế dự thính cũng đông người hơn. Có vài người là đồng nghiệp của Trần Thụ Hà, họ xin nghỉ làm để tới nghe xử án. Tít ở hàng ghế sau cũng có một số là người của tổ chức bảo vệ quyền lợi người lao động. Họ tới tham dự không phải vì vụ án này có quy mô lớn, mà vì nó quá đỗi điển hình: Người công nhân không có hợp đồng lao động đòi lương lại đi một quãng đường dài từ trọng tài cho đến phúc thẩm. Mỗi một bước đi trên hành trình cũng chính là con đường mà vô số công nhân nhập cư khác đã đi qua, chỉ có điều đa số họ đều bỏ cuộc giữa chừng.
Lần này luật sư Khâu không còn giằng co về mức lương nữa. Ông ta đưa ra một lập luận hoàn toàn mới: "Ở phiên phúc thẩm này, chúng tôi xin cung cấp bằng chứng mới chứng minh rằng trong thời gian làm việc tại công trường Cẩm Lan Phủ, ông Trần Thụ Hà đã có hành vi nghỉ việc tự do nghiêm trọng."
 |
| Mô tả hình ảnh bằng chứng mới tại phiên phúc thẩm |
Luật sư Khâu mở cặp tài liệu lấy ra một tập biểu mẫu: "Đây là nhật ký thi công của công trường Cẩm Lan Phủ do ban quản lý dự án ghi chép lại mỗi ngày, ghi rõ nội dung thi công hàng ngày và danh sách những người có mặt. Theo nhật ký thi công này, trong 6 tháng làm việc từ tháng 4 đến tháng 10 năm 2016, số ngày làm việc thực tế của Trần Thụ Hà chỉ có 103 ngày chứ không phải 158 ngày như nguyên đơn đã khai."
Tống Ninh nhận lấy bản sao nhật ký thi công lật xem vài trang, gương mặt ngày càng nặng nề. Tập nhật ký thi công này là bằng chứng chưa từng xuất hiện trước đây. Lúc nộp đơn xin trọng tài không có, đến phiên tòa sơ thẩm cũng thế, mà đột nhiên lại lòi ra ở phiên phúc thẩm.
"Bản nhật ký thi công này tại sao lại không được nộp lên ở giai đoạn trọng tài?"
"Phía chúng tôi từ trước đến nay vẫn luôn hợp tác điều tra, gần đây mới truy xuất được tập hồ sơ này từ phòng lưu trữ của ban dự án. Nó thuộc danh mục bằng chứng mới được tìm thấy."
"Bằng chứng mới được tìm thấy sao? Nhật ký thi công này do Ban quản lý dự án Gia Hòa soạn thảo và bảo quản. Phía Gia Hòa trong giai đoạn trọng tài và sơ thẩm đều một mực tuyên bố không có hồ sơ, bây giờ lại bất thình lình lôi ra một tập nhật ký thi công! Tôi muốn hỏi tính xác thực của quyển nhật ký này!"
"Nhật ký thi công là tài liệu thông thường trong quản lý công trình, được bộ phận phụ trách kỹ thuật của dự án điền vào mỗi ngày. Mỗi trang đều có ngày tháng và chữ ký của người điền. Quan tòa có thể giám định nét chữ và độ mới cũ của mực viết."
Tống Ninh lật đến trang cuối cùng của quyển nhật ký thi công, nhìn chằm chằm vào chữ ký rất lâu. Người ký tên là Triệu Minh Viễn, chức vụ là Quản lý kỹ thuật Ban quản lý dự án Cẩm Lan Phủ. "Bên chúng tôi yêu cầu tiến hành giám định tư pháp đối với cuốn nhật ký thi công này. Giám định xem thời gian viết tài liệu có khớp với ngày tháng đã được ghi hay không."
"Đồng ý." Khuôn mặt của luật sư Khâu vẫn không hề biến sắc, như thể đã lường trước được điều này. Phản ứng này làm tim tôi hẫng đi một nhịp. Ông ta quá sức bình tĩnh. Nếu quyển nhật ký này là thứ mới được làm giả tức thời thì không thể nào ông ta lại dửng dưng với yêu cầu giám định tư pháp như thế. Trừ khi quyển nhật ký này là thật!
Kết quả giám định tư pháp đã có sau hai tuần. Kết quả giám định là thời gian viết nhật ký thi công cơ bản khớp với ngày tháng ghi trên đó, không phát hiện dấu vết bổ sung hay giả mạo ở thời điểm sau đó. Nói cách khác, tập nhật ký thi công này là thật! Lúc Tống Ninh báo cho tôi kết quả này qua điện thoại, giọng cô ấy hơi khản đi: "Nếu tính theo số ngày đi làm trên nhật ký thi công thì số tiền nợ Trần Thụ Hà chỉ chưa đến hai vạn."
"Vậy cô tính sao?"
"Để tôi nghĩ thêm đã."
Cúp điện thoại, tôi ngồi ngẩn người trong văn phòng. Một cuốn nhật ký thi công là thật đã trực tiếp gạch bỏ đi 1/3 số ngày làm việc của Trần Thụ Hà. Nếu tòa án công nhận bằng chứng này, số tiền bồi thường sẽ bị thu hẹp đáng kể. Nhưng vấn đề là trong bản ghi nhớ điện thoại của Trần Thụ Hà lại ghi chép rõ ràng tình hình đi làm từng ngày một. Ghi chép của chính ông ấy là 158 ngày, ghi chép của công trường là 103 ngày, chênh lệch 55 ngày. 55 ngày đó biến đâu mất rồi?
Hôm sau tôi mang theo thắc mắc này đi tìm sư phụ. Sư phụ đã nghỉ hưu rồi, đang ở nhà trồng hoa. "Có chuyện gì?"
Tôi kể lại tóm tắt tình hình một lượt. Sư phụ tưới hoa xong, đứng dậy vỗ vỗ đầu gối: "Nhật ký thi công do ai viết?"
"Người phụ trách kỹ thuật của dự án tên Triệu Minh Viễn."
"Triệu Minh Viễn là người của ai?"
"Người của Gia Hòa."
"Một người của Gia Hòa viết nhật ký, cậu nghĩ anh ta sẽ giúp ai?"
"Nhưng giám định tư pháp chứng minh nhật ký là thật, là viết vào lúc đó chứ không phải sau này mới bổ sung."
"Ai bảo cậu làm giả thì chỉ có một cách? Sau này viết thêm là một kiểu làm giả, lúc đó cố tình viết thiếu cũng là một kiểu làm giả!"
Câu nói ấy như một gáo nước lạnh dội thẳng vào đầu tôi. Lúc đó cố tình viết thiếu! Trần Thụ Hà đến làm việc, Triệu Minh Viễn không ghi tên ông ấy vào sổ nhật ký thi công. Kiểu làm giả này bất kỳ sự giám định tư pháp nào cũng không thể tra ra được. Lỗ hổng duy nhất nằm ở con người, nằm ở chính Triệu Minh Viễn. Tôi đem phân tích của sư phụ kể lại cho Tống Ninh nghe. Tống Ninh nghe xong trầm mặc một lúc lâu, sau đó cô ấy nói: "Tôi phải tìm cho ra Triệu Minh Viễn!"
Tống Ninh mất ba ngày, cuối cùng cũng tìm được nhà Triệu Minh Viễn ở một thị trấn nhỏ. "Anh Triệu, vụ án nợ lương của ông Trần Thụ Hà chắc anh cũng biết. Tôi đến đây là muốn hỏi anh: Nhật ký thi công ở công trường Cẩm Lan Phủ là do anh viết. Số ngày đi làm của ông Trần Thụ Hà mà anh ghi trong nhật ký là 103 ngày, nhưng sổ ghi chép của chính ông ấy lại là 158 ngày. Sự chênh lệch 55 ngày này, anh giải thích thế nào?"
Triệu Minh Viễn rũ mắt xuống, hồi lâu sau mới mở miệng: "Tôi nhớ là chỉ có ngần ấy thôi."
"Anh chắc chắn chứ?"
"Chắc chắn."
Tống Ninh nhìn chằm chằm anh ta vài giây rồi rút từ trong túi ra một tấm ảnh - là ảnh của Trần Thụ Hà, chính là tấm ảnh ông mặc bộ đồ lao động màu xanh, đội mũ bảo hộ, cười e thẹn hướng về ống kính. "Người này vào tháng 11 năm ngoái đã chết rồi."
"Tôi biết."
"Trước khi ông ấy chết, công trường các anh nợ lương ông ấy nửa năm không trả một đồng nào."
"Tôi nhớ là chỉ có ngần ấy thôi..." Anh ta lại lặp lại câu đó, nhưng giọng yếu đi rất nhiều so với ban nãy.
"Anh Triệu, anh có thể không nói sự thật cho tôi biết, nhưng tôi muốn anh biết một chuyện. Con cái của ông Trần Thụ Hà năm nay học lớp 12, tháng 6 năm sau là thi đại học rồi. Cô bé đến giờ vẫn chưa biết bố mình đã chết. Mẹ cô bé lừa cô là bố đi làm xa rồi, ăn Tết xong mới về. Nhưng cái Tết đó đã qua mất rồi, bố cô vẫn chưa về. Bây giờ cái Tết thứ hai sắp đến rồi." Tống Ninh nhìn thẳng vào mắt Triệu Minh Viễn: "Anh cũng có con nhỏ đúng không?"
Ánh mắt Triệu Minh Viễn buông thõng xuống bàn trà, dừng lại trên tấm ảnh đó. Trần Thụ Hà cười trước ống kính, nụ cười rất hiền lành. Môi Triệu Minh Viễn mấp máy nhưng không phát ra tiếng. Cuối cùng người mở lời lại là vợ anh ta, thò đầu ra từ cửa bếp liếc nhìn chồng một cái: "Anh nói đại một câu đi chứ!"
Triệu Minh Viễn nhắm nghiền mắt, hít một hơi thật sâu. Đến khi anh ta mở mắt ra, vành mắt đã đỏ ửng: "Phương Hàn Vũ bảo tôi ghi ít lại."
Lời khai của Triệu Minh Viễn là như thế này: Tháng 5 năm 2016, Phương Hàn Vũ tìm đến anh ta, bảo anh ta bắt đầu từ tháng đó bớt đi số ngày đi làm của một vài công nhân trên sổ nhật ký. Triệu Minh Viễn hỏi tại sao, Phương Hàn Vũ bảo chi phí công trường đã vượt mức, sổ sách cần phải làm cho cân đối, ghi ít số ngày đi làm lại có thể giảm tổng số tiền phải trả, như thế thì báo cáo tài chính mới đẹp hơn. Lúc đó Triệu Minh Viễn có chút do dự, nhưng Phương Hàn Vũ đã nhét cho anh ta 2.000 tệ lót tay, thế là anh ta đồng ý. Từ đó về sau, mỗi tháng anh ta đều bỏ sót 10 đến 15 ngày đi làm trong nhật ký. Anh ta không chỉ ghi thiếu cho một mình Trần Thụ Hà mà còn luân phiên ghi thiếu cho nhiều công nhân khác.
Hậu quả của việc này là công nhân vẫn đi làm thực tế, nhưng trên sổ nhật ký thi công lại không ghi nhận. Đến lúc tính lương, Xây dựng Hoành Trí căn cứ theo nhật ký thi công đó, số ngày làm việc thực tế của công nhân bị ép xuống đáng kể, tiền lương tự nhiên cũng bị bớt xén. Nếu công nhân có thắc mắc với Hoành Trí thì đem nhật ký thi công ra trưng: Giấy trắng mực đen rành rành ghi rõ anh tháng này chỉ đi làm 16 ngày, anh bảo anh đi làm 25 ngày thế bằng chứng đâu? Đương nhiên công nhân làm gì có bằng chứng, rảnh đâu mà ngày nào cũng chụp ảnh tự lưu lại xem mình có đi làm hay không! Chỉ có duy nhất Trần Thụ Hà là có. Ông ấy đã dùng bản ghi nhớ trên điện thoại chép lại tình hình đi làm của mình không sót một ngày nào, thế nên mới lòi ra khoảng chênh lệch 55 ngày đó.
Sau khi kể hết những chuyện này, Triệu Minh Viễn như trút được một gánh nặng ngàn cân, ngồi sụp xuống ghế sofa, hai tay ôm chặt lấy mặt. Tống Ninh đã ghi chép lại toàn bộ lời khai của Triệu Minh Viễn, yêu cầu anh ta ký tên từng trang một rồi điểm chỉ. Khi ký đến trang cuối cùng, tay Triệu Minh Viễn run rẩy dữ dội, anh ta phải in dấu vân tay đến lần thứ ba mới rõ nét. Tống Ninh thu dọn giấy tờ, cô cúi gập người chào Triệu Minh Viễn và vợ anh ta: "Cảm ơn anh."
Triệu Minh Viễn lắc đầu, giọng khản đặc: "Tôi không biết ông ấy vì chuyện nợ lương mà chết. Nếu tôi biết..." Nói được nửa câu, anh ta quay đi không nói tiếp nữa. Tống Ninh cũng không tiếp lời, có những chuyện không cần phải nói rõ, nói ra hết rồi ngược lại lại thấy nhẹ nhõm hơn.
Phiên tòa phúc thẩm mở lại. Khi Triệu Minh Viễn bước vào tòa, anh ta mặc một chiếc áo khoác bạc màu vì giặt nhiều lần, đôi giày thể thao dưới chân đã mòn gần hết. Anh ta đứng trên bục nhân chứng, tránh ánh mắt của Phương Hàn Vũ. Phương Hàn Vũ ngồi ở hàng ghế dự thính đầu tiên, mặc bộ vest xám đậm, vô cảm nhìn Triệu Minh Viễn. Khuôn mặt đó tôi đã thấy rồi, y hệt như lần đầu tiên tôi đến Gia Hòa tìm hắn ta.
Phán quyết phúc thẩm được đưa ra vào tháng 11 năm 2017. Tròn một năm kể từ cái chết của Trần Thụ Hà, tòa án đã công nhận lời khai trước tòa của Triệu Minh Viễn, xác định hồ sơ điểm danh trên nhật ký thi công có sự can thiệp bớt xén của con người, không thể lấy đó làm căn cứ để tính lương. Cuối cùng phán quyết: Công ty Gia Hòa và Xây dựng Hoành Trí phải liên đới thanh toán cho Trần Thụ Hà số tiền lương còn nợ là 47.300 tệ, cộng thêm khoản bồi thường 50%, tổng cộng là 70.950 tệ.
Kết quả y hệt như phán quyết trọng tài! Loanh quanh 10 tháng trời, từ trọng tài đến sơ thẩm rồi phúc thẩm, cuối cùng con số vẫn quay về điểm xuất phát. Lưu Phương Phi đứng trước tòa án khi nhận được điện thoại của Tống Ninh, trong tay chị vẫn đang xách túi đồ của siêu thị, bên trong là vỉ trứng gà giảm giá và một gói mì sợi.
"Chị ơi, chúng ta thắng rồi!"
Một lúc lâu sau, Lưu Phương Phi mới đáp được hai chữ: "Cảm ơn em." Tống Ninh định nói gì đó, nhưng lúc mở miệng ra mới phát hiện mình cũng nghẹn lời.
Nhưng mọi chuyện không kết thúc ở đây. Phán quyết được đưa ra rồi nhưng tiền thì vẫn chưa đến tay. Phía Gia Hòa lấy lý do công ty gặp khó khăn về vốn để trì hoãn việc thanh toán. Tòa án đã ban hành thông báo thi hành án cho Gia Hòa, hạn trong vòng 15 ngày phải thanh toán. 15 ngày trôi qua Gia Hòa vẫn không trả. Tòa án lại hối thúc, luật sư đại diện của Gia Hòa nộp một bản trình bày tình hình, nói rằng gần đây công ty có nhiều dự án đang thi công, dòng tiền đang kẹt, xin gia hạn 6 tháng để trả 7 vạn tệ. Một công ty bất động sản doanh thu hàng năm hàng trăm triệu tệ mà lại không rút ra nổi 7 vạn tệ!
Tống Ninh nộp đơn xin tòa án cưỡng chế thi hành. Tòa án đã đóng băng tài khoản công ty của Gia Hòa rồi phát hiện trong tài khoản chỉ còn vỏn vẹn 12.000 tệ. Tiền đi đâu hết rồi? Bị tẩu tán rồi! Ba ngày trước khi tòa án đóng băng, kế toán của Gia Hòa đã chia nhỏ số dư, chuyển hết sang danh nghĩa của ba công ty liên kết. Người đại diện pháp luật của ba công ty này lần lượt là vợ của Phương Hàn Vũ, bạn học đại học của Phương Hàn Vũ và cháu trai của Phương Chí Hoành.
Tống Ninh lại làm đơn gửi tòa, đề nghị bổ sung ba công ty này làm người bị thi hành án. Quy trình này đi một vòng lại mất thêm hai tháng. Hai tháng sau, tòa phán quyết bổ sung thành công, nhưng tài khoản của ba công ty kia cũng lại trống rỗng, tiền đã bị rút thành tiền mặt hết. Tiền mặt thì không thể nào tra ra được. Lúc Tống Ninh nói với tôi những điều này qua điện thoại, giọng điệu của cô ấy bình thản đến mức không giống một người trẻ tuổi 26: "Bọn họ đang chơi trò mèo vờn chuột với tôi."
"Cô định làm gì?"
"Nộp đơn đưa Phương Hàn Vũ vào danh sách đen người bị thi hành án."
"Lệnh hạn chế tiêu dùng cao à?"
"Danh sách thất tín, hay còn gọi là danh sách nợ xấu. Ai bị liệt vào danh sách này sẽ không được đi máy bay, không được đi tàu cao tốc, con cái không được học trường tư thục. Đối với một người bình thường mà nói, bị liệt vào danh sách nợ xấu là cả một thảm họa. Nhưng đối với loại người như Phương Hàn Vũ, hiệu quả của lệnh hạn chế tiêu dùng là rất hạn chế. Hắn có thừa cách để lách luật: dùng xe Mercedes của người khác để mua vé máy bay, lấy danh nghĩa vợ để thuê khách sạn, tài sản toàn bộ đứng tên người nhà. Những thao tác này hắn làm vô cùng điêu luyện trong vùng sáng của pháp luật. Nhưng việc gì làm được thì cứ làm, có làm thì mới có cơ hội, không làm thì chẳng có gì cả."
Tháng 1 năm 2018, Phương Hàn Vũ bị đưa vào danh sách nợ xấu thi hành án. Cùng tháng đó, một chuyện nằm ngoài dự đoán đã xảy ra. Lưu Phương Phi tìm đến Tống Ninh nói với cô ấy một chuyện: "Đồng nghiệp cũ của ông Trần ở công trường - lão Lý - đã tìm đến tôi rồi."
Chính là người từng đến đội thanh tra lao động khiếu nại hai lần, đến tòa án lập hồ sơ thì bị đòi bằng chứng, cuối cùng dí tàn thuốc trước cổng tòa án cưỡi xe điện quay về công trường - ông thợ mộc lão Lý! Lão Lý không biết nghe từ đâu chuyện Lưu Phương Phi đã thắng kiện. Ông ấy chạy từ công trường đến nhà trọ của Lưu Phương Phi, đứng ngoài cửa xoa xoa tay hỏi một câu: "Chị dâu, luật sư của chị có thể giúp tôi kiện một vụ được không?"
Vụ của lão Lý mới chỉ là khởi đầu. Sau khi tin tức lan truyền giữa các anh em công nhân, lần lượt có người tìm đến Tống Ninh. Có người từng làm ở Cẩm Lan Phủ, có người làm ở các dự án khác của Gia Hòa, thậm chí có vài người bị nợ lương ở công trường khác. Nghe kể về chiến tích của Tống Ninh mà các công nhân lặn lội tìm đến. Một mình Tống Ninh không nhận nổi ngần ấy vụ. Thông qua Trung tâm trợ giúp pháp lý, cô liên hệ thêm hai đồng nghiệp cùng sở. Ba luật sư trẻ cùng với một đội tình nguyện viên tổ chức công ích trong mùa đông năm đó đã giúp 19 công nhân nộp đơn xin trọng tài lao động. 19 vụ án đều liên quan đến việc Xây dựng Hoành Trí và công ty liên kết Gia Hòa nợ lương, tổng số tiền lên tới 73 vạn tệ.
Tuy không phải toàn bộ số nợ 3,12 triệu tệ, nhưng 19 người là đã đủ rồi. Bởi vì khi 19 vụ án cùng lúc bước vào quy trình trọng tài, nó đã không còn đơn thuần là một vụ đòi lương nữa. Nó đã biến thành một vụ án xâm phạm quyền lợi lao động mang tính hệ thống. Đội thanh tra lao động đã vào cuộc, Sở Nhân lực và An sinh Xã hội quận cũng vào cuộc.
Tháng 3 năm 2018, mọi chuyện đã xuất hiện bước ngoặt. Sở Nhân lực và An sinh Xã hội quận tiến hành điều tra liên ngành đối với Gia Hòa và Xây dựng Hoành Trí, xác định hai công ty này có hành vi vi phạm pháp luật là nợ lương công nhân nông thôn có hệ thống. Sở đã phát thông báo yêu cầu Gia Hòa và Hoành Trí khắc phục sai phạm có thời hạn, yêu cầu trong vòng 30 ngày phải thanh toán toàn bộ số lương còn nợ, đồng thời Gia Hòa bị liệt vào danh sách doanh nghiệp thất tín do vi phạm nghiêm trọng.
Quy định về nợ lương công nhân giáng xuống còn hiểm ác hơn lệnh hạn chế tiêu dùng của tòa án nhiều. Hai dự án hạ tầng mà Gia Hòa đang đấu thầu, vì bị dính vào danh sách nợ xấu nên lập tức bị tước quyền tham gia. Phương Chí Hoành không thể ngồi yên được nữa. Lão hiểu rõ điều này có ý nghĩa thế nào hơn Phương Hàn Vũ: Đây không phải là chuyện 73 vạn tệ nữa, mà là vấn đề công ty có còn sống sót được trên thị trường này nữa hay không.
Cuối tháng 3, Gia Hòa chủ động liên hệ tòa án tuyên bố chấp nhận thực hiện toàn bộ bản án. Đầu tháng 4, thẻ ngân hàng của Lưu Phương Phi nhận được 70.950 tệ. Các vụ trọng tài của 19 công nhân kia cũng lần lượt được hòa giải và kết án, Xây dựng Hoành Trí đã trả toàn bộ số tiền nợ 73 vạn tệ không thiếu một xu. Ngày tiền chuyển vào tài khoản, lão Lý đã gọi điện cho Tống Ninh. Lão Lý im lặng vài giây ở đầu dây bên kia, cuối cùng chỉ nói một câu: "Luật sư Tống, sống đến 47 tuổi, lần đầu tiên tôi thấy cuộc đời này cũng không đến nỗi tệ."
Tháng 6 năm 2018, Trần Tiểu Hà tham gia kỳ thi đại học. Lưu Phương Phi xin nghỉ hai ngày, ngồi chuyến tàu hỏa thường về quê đi thi cùng con. Chị vẫn luôn giấu nhẹm chuyện bố con bé đã qua đời vì sợ làm ảnh hưởng đến kỳ thi của con. Ngày kết thúc môn thi cuối, Trần Tiểu Hà từ trường thi đi ra, quai cặp đeo vắt vẻo một bên vai chạy ùa về phía mẹ: "Mẹ ơi, thi xong rồi!"
"Con làm bài thế nào?"
"Cũng ổn ạ, câu cuối môn Toán con chưa làm xong."
"Không sao, con cố gắng hết sức là được."
"Bố đâu mẹ? Bố bảo sẽ về xem con thi mà!"
"Bố con ở công trường không rút ra được, tháng sau bố mới về."
"Lần nào bố cũng nói thế..."
Tháng 7 có điểm thi, Trần Tiểu Hà được 586 điểm, vượt điểm sàn nguyện vọng 1 là 41 điểm. Tháng 9, Tiểu Hà nhập học. Cuối tuần thứ hai sau khi khai giảng, Lưu Phương Phi đi tàu tới trường thăm con gái. Hai mẹ con ăn cơm ở một quán nhỏ trước cổng trường. Đang ăn giữa chừng, Lưu Phương Phi đặt đũa xuống: "Tiểu Hà, mẹ có chuyện này muốn nói với con."
Trần Tiểu Hà trong miệng vẫn đang ngậm miếng thịt kho, ấp úng hỏi lại: "Chuyện gì vậy mẹ?"
Lưu Phương Phi nhìn vào mắt con gái, hé miệng mấy lần rồi lại khép vào. Cuối cùng chị lấy từ trong túi ra một tấm ảnh: Bộ quần áo lao động màu xanh, chiếc mũ bảo hộ an toàn, nụ cười e thẹn. Trần Tiểu Hà thấy tấm ảnh liền đặt đũa xuống: "Bố con..."
Chị ấy đã mất gần hai năm để chuẩn bị cho câu nói này, nhưng khi thực sự phải thốt lên thành lời, chị phát hiện ra mình chẳng cần chuẩn bị. Bởi vì có những câu, dù cho bạn có chuẩn bị bao lâu đi nữa thì khi nói ra nỗi đau vẫn là như nhau. Chuyện sau đó Tống Ninh đã kể lại cho tôi nghe: Trần Tiểu Hà sau khi biết sự thật về cái chết của cha mình đã im lặng suốt ba ngày. Đến ngày thứ tư, cô bé lên thư viện trường mượn một cuốn Luật Hợp đồng Lao động. Cô bé đọc hết một học kỳ rồi lại đọc tiếp học kỳ nữa. Tháng 10 năm 2017, năm hai đại học, cô bé chuyển ngành từ Sư phạm Tiếng Anh sang Khoa Luật. Tống Ninh nghe chuyện xong sững sờ rất lâu, rồi đẩy gọng kính nói một câu: "Đó có lẽ chính là ý nghĩa."
Sau này tôi rời khỏi đồn công an cơ sở, được điều lên Cục Cảnh sát thành phố. Những năm qua tôi đã tiếp nhận thụ lý hàng trăm vụ án lớn nhỏ, nhưng vụ án của Trần Thụ Hà tôi luôn ghi nhớ trong lòng. Tiết Thanh minh năm nay, tôi thấy Tống Ninh đăng một bức hình: Một bó hoa đặt trước một tấm bia mộ, trên bia khắc chữ "Trần Thụ Hà (1965 - 2016)". Cạnh bó hoa có đặt một chiếc bánh kem buộc ruy băng màu hồng, bên hông có dán một tờ giấy: "Chúc bảo bối sinh nhật vui vẻ." Tống Ninh chỉ ghi dòng chú thích: "Chú Trần, năm nay Hà Hà học đại học năm ba, em ấy bảo sau này muốn làm luật sư theo hướng Luật Lao động."
Bên dưới có rất nhiều người ấn thích, trong đó có một avatar là một người đàn ông mặc đồ lao động xanh, đội mũ bảo hộ. Tên ghi chú là Lưu Phương Phi. Chị ấy đã dùng tấm ảnh đó của Trần Thụ Hà làm ảnh đại diện. Trần Thụ Hà vẫn đang cười bẽn lẽn, như thể ông ấy chưa bao giờ rời xa. Bài viết này được trích dẫn và thảo luận sôi nổi trên Forum Oan Hồn.
