Trong hệ thống tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, Tứ phủ của người Việt, Mẫu Thượng Thiên đứng ở vị trí tối thượng, cai quản miền trời (Thiên phủ) với sắc áo đỏ rực rỡ tượng trưng cho năng lượng mặt trời và quyền năng vô hạn. Bà không chỉ là người điều khiển mây mưa, sấm chớp, gió bão để bảo vực mùa màng mà còn là hiện thân của lòng từ bi, sự chở che của người mẹ đối với con dân đất Việt. Forum Oan Hồn sẽ cùng bạn đi sâu vào hành trình tìm hiểu về danh tính, quyền năng và những giai thoại bất tử về vị Thánh Mẫu Đệ Nhất này. Qua đó, chúng ta sẽ thấy được sợi dây liên kết chặt chẽ giữa niềm tin tâm linh và khát vọng về một cuộc sống bình an, thuận hòa của cha ông ta từ ngàn đời nay.
 |
| Bàn thờ Mẫu Thượng Thiên uy nghiêm với sắc đỏ bao trùm không gian linh thiêng |
Mẫu Thượng Thiên là ai? Danh tính và vị thế trong Tứ Phủ
Mẫu Thượng Thiên, còn được gọi là Mẫu Đệ Nhị (trong một số vùng miền có sự sắp xếp khác nhau nhưng bà luôn thuộc hàng tối cao), là vị Thánh cai quản bầu trời. Trong đạo Mẫu, miền Thiên phủ là miền đứng đầu, nơi phát ra những năng lượng khởi nguyên của vũ trụ. Forum Oan Hồn ghi nhận rằng, danh tính của Mẫu Thượng Thiên thường được dân gian đồng nhất với Công chúa Liễu Hạnh – một trong bốn vị thần "Tứ bất tử" của văn hóa Việt Nam.
Khác với các vị thánh thần xa xôi, Mẫu Thượng Thiên trong hình hài Thánh Mẫu Liễu Hạnh rất gần gũi với đời sống. Bà là vị thần duy nhất có ba lần giáng sinh xuống trần thế, trải qua đủ các cung bậc cảm xúc hỉ nộ ái ố của kiếp người trước khi chính thức hiển thánh. Điều này làm cho sự thờ phụng bà mang đậm tính nhân văn: con người thờ phụng một người Mẹ đã từng sống, từng thấu hiểu nỗi đau của nhân gian.
 |
| Hình ảnh Thánh Mẫu Liễu Hạnh với vẻ đẹp phúc hậu và quyền uy |
Kỳ I: Ba lần giáng trần của Thánh Mẫu Liễu Hạnh
Truyền thuyết về Mẫu Thượng Thiên gắn liền với những lần giáng sinh đầy kỳ ảo. Forum Oan Hồn xin tóm lược ba dấu mốc quan trọng nhất trong hành trình hiển thánh của bà:
- Giáng sinh lần thứ nhất: Bà đầu thai vào nhà họ Phạm ở Nam Định, lấy tên là Phạm Tiên Nga. Sau khi cha mẹ qua đời, bà đi chu du thiên hạ, giúp dân khai hoang, đắp đê và dạy cách dệt vải trước khi về trời ở tuổi 40.
- Giáng sinh lần thứ hai: Đây là lần giáng sinh nổi tiếng nhất. Bà đầu thai vào nhà họ Lê ở làng An Thái, Nam Định, lấy tên là Giáng Tiên. Bà kết duyên cùng Trần Đào và có một cuộc sống gia đình hạnh phúc. Tuy nhiên, khi hết hạn trần gian, bà phải về trời trong sự tiếc thương vô hạn của chồng con.
- Giáng sinh lần thứ ba: Vì thương nhớ chồng con và nhân gian, bà tiếp tục giáng thế tại vùng Phố Cát (Thanh Hóa). Lần này, bà hiển linh giúp dân trừ ác, trừng trị những kẻ tham quan lại nhũng và ban phúc cho những người hiền lành.
Ba lần giáng trần đại diện cho ba khía cạnh của cuộc đời: Hiếu thảo với cha mẹ, thủy chung với chồng con và nhân hậu với chúng sinh. Chính sự toàn vẹn này đã khiến Mẫu Thượng Thiên trở thành biểu tượng mẫu mực của người phụ nữ Việt Nam qua mọi thời đại.
 |
| Di tích Phủ Giầy - Nam Định, nơi gắn liền với sự tích của Mẫu |
Kỳ II: Quyền năng cai quản Thiên Phủ và sự tương sinh vũ trụ
Dưới góc nhìn huyền học mà Forum Oan Hồn nghiên cứu, Mẫu Thượng Thiên là người nắm giữ "Thiên quy" (luật trời). Bà điều khiển thời tiết, sự luân chuyển của bốn mùa và các vì tinh tú. Trong một xã hội nông nghiệp như Việt Nam xưa, quyền năng này có ý nghĩa sống còn.
Khi sấm sét vang trời, người xưa tin rằng đó là uy quyền của Thiên phủ đang thanh tẩy những uế tạp. Khi mưa thuận gió hòa, đó là ân điển của Mẫu ban xuống để nuôi dưỡng muôn loài. Sự thờ phụng Mẫu Thượng Thiên chính là biểu hiện của khát vọng làm chủ thiên nhiên và mong cầu sự bảo hộ trước những thế lực tự nhiên hung dữ.
Trong các đàn lễ hầu đồng, giá Mẫu Thượng Thiên thường không hầu trực tiếp, nhưng các vị thánh dưới quyền bà như Quan Lớn Đệ Nhất, Chầu Đệ Nhất luôn khoác áo đỏ để thực thi ý chí của bà. Forum Oan Hồn ghi nhận rằng, khi các giá hầu miền Thiên phủ xuất hiện, không khí luôn trở nên trang nghiêm, oai hùng với những điệu múa cờ, múa kiếm mạnh mẽ, khẳng định sức mạnh của chính nghĩa và ánh sáng.
 |
| áo đỏ thêu rồng phượng lộng lẫy trong giá hầu miền Thiên phủ |
Kỳ III: Nghi thức thờ cúng và lễ hội Phủ Giầy
Để tỏ lòng thành kính đối với Mẫu Thượng Thiên, người Việt đã xây dựng nhiều đền phủ nguy nga, trong đó nổi tiếng nhất là Phủ Giầy (Nam Định) và Phủ Tây Hồ (Hà Nội). Lễ hội Phủ Giầy được tổ chức vào tháng Ba âm lịch hằng năm là một trong những lễ hội lớn nhất miền Bắc, thu hút hàng vạn con nhang đệ tử về bái yết.
- Tháng Ba giỗ Mẫu: Dân gian có câu "Tháng Tám giỗ Cha, tháng Ba giỗ Mẹ". Đây là thời điểm linh thiêng nhất để cầu xin sự che chở và tài lộc từ Mẫu Thượng Thiên.
- Lễ vật dâng cúng: Thường bao gồm xôi gà, hoa quả rực rỡ (ưu tiên màu đỏ), trầu cau và hương hoa thanh khiết. Quan trọng nhất vẫn là cái tâm thành kính và sự hướng thiện.
- Hát văn và hầu đồng: Đây là "đặc sản" tâm linh không thể thiếu. Những bản hát văn kể về sự tích của Mẫu với nhịp điệu rộn ràng giúp người dự lễ như được đắm mình vào không gian tiên cảnh.
Forum Oan Hồn nhận thấy rằng, việc đi lễ Mẫu không chỉ là để cầu xin vật chất, mà còn là một liệu pháp tinh thần giúp con người tìm về sự bình an trong tâm hồn, giải tỏa những căng thẳng và áp lực của cuộc sống bận rộn.
 |
| Đoàn rước kiệu Mẫu rực rỡ sắc màu trong lễ hội tháng Ba |
Giá trị nhân văn: Hình tượng người phụ nữ làm chủ vận mệnh
Mẫu Thượng Thiên (Thánh Mẫu Liễu Hạnh) là một hình tượng văn hóa độc đáo vì bà đại diện cho sự phản kháng đối với những định kiến khắt khe của chế độ phong kiến xưa. Bà không chấp nhận ngồi yên ở cõi trời mà muốn xuống trần để sống, để yêu và để giúp đời. Forum Oan Hồn tin rằng đây chính là tuyên ngôn về quyền tự do và quyền làm chủ vận mệnh của phụ nữ Việt Nam.
Bà là vị thần duy nhất dám "đối đầu" với những thế lực tà ác để bảo vệ kẻ yếu. Câu chuyện về cuộc chiến giữa bà và các đạo sĩ hay những lần bà hiển linh trừng trị kẻ ác là minh chứng cho tinh thần công lý. Thờ Mẫu Thượng Thiên chính là thờ phụng sức mạnh của cái thiện và lòng dũng cảm.
Hình ảnh Mẫu ngồi trên tòa sen, đôi mắt hiền từ nhưng uy nghiêm, tay cầm quạt hoặc gậy báu đã trở thành điểm tựa tinh thần vững chắc cho hàng triệu người dân qua nhiều thế kỷ.
 |
| Bức tượng Mẫu Thượng Thiên tọa thiền đầy an nhiên |
Lưu ý khi đi lễ và thờ tự Mẫu Thượng Thiên
Dù Mẫu rất từ bi nhưng việc thờ cúng và đi lễ cần phải tuân thủ những quy tắc nhất định để tránh phạm thượng. Forum Oan Hồn xin đưa ra một vài lưu ý nhỏ cho độc giả:
Khi vào điện thờ, cần giữ y phục chỉnh tề, không nói năng thô lỗ hay có những hành động thiếu tôn trọng. Nếu bạn có ý định lập ban thờ Mẫu tại gia, cần phải được sự hướng dẫn của những người am hiểu để đảm bảo đúng phong thủy và tôn ti trật tự trong hệ thống Tứ Phủ.
 |
| Người dân thành tâm khấn nguyện trước cửa điện Mẫu |
Kết luận: Mẹ của muôn loài, ánh sáng của Thiên Phủ
Mẫu Thượng Thiên không chỉ là một vị thần trong truyền thuyết, mà là một phần không thể tách rời của tâm hồn Việt. Bà đại diện cho bầu trời bao la, cho khát vọng vươn tới cái đẹp và sự công bằng. Forum Oan Hồn mong rằng bài viết này đã giúp bạn hiểu rõ hơn về vị Thánh Mẫu Đệ Nhất quyền năng, để từ đó có thêm sự tự hào về kho tàng văn hóa tâm linh rực rỡ của dân tộc.
- Tìm hiểu kỹ về lịch sử ba lần giáng trần của Thánh Mẫu Liễu Hạnh.
- Luôn giữ tâm thế hướng thiện và trung thực khi đến cửa Mẫu.
- Trân trọng và góp phần bảo tồn các di tích lịch sử gắn liền với tín ngưỡng thờ Mẫu.
Biên tập: Đội ngũ nội dung Forum Oan Hồn. Nguồn tham khảo: "Kiến văn lục" của Lê Quý Đôn và các tài liệu nghiên cứu về Đạo Mẫu Việt Nam. Lưu ý: Nội dung mang tính chất giải trí, tìm hiểu văn hóa và giáo dục nhân sinh.
