Trong vũ trụ quan của người Việt cổ, Đất không chỉ là nền tảng để đi đứng, xây dựng nhà cửa mà còn là một cơ thể sống đầy quyền năng, nơi khởi nguồn của mọi sự sinh sôi và cũng là nơi trở về sau cuối. Mẫu Địa (hay còn gọi là Mẫu Địa Phủ) chính là vị Thánh Mẫu Đệ Tứ, người cai quản miền đất đai, hang động và mọi kho tàng ẩn giấu dưới lòng đất. Với sắc áo vàng rực rỡ tượng trưng cho màu của đất mẹ, của lúa chín và của sự trù phú, bà hiện thân như một người mẹ bao dung, nhẫn nại, ôm ấp tất cả chúng sinh vào lòng. Forum Oan Hồn sẽ cùng bạn khám phá sâu hơn về nguồn gốc bí ẩn, quyền năng và những giá trị tâm linh thiêng liêng xoay quanh vị Thánh Mẫu đặc biệt này trong hệ thống Tứ Phủ.
 |
| Chân dung Mẫu Địa hiển linh với sắc áo vàng kim rực rỡ trên tòa sen |
Mẫu Địa là ai? Vị thế của miền Địa Phủ trong tâm thức Việt
Mẫu Địa, tên đầy đủ là Lục Cung Thánh Mẫu, là vị Thánh Mẫu cai quản miền Địa Phủ – một trong bốn miền không gian của hệ thống Tứ Phủ. Theo quan niệm dân gian mà Forum Oan Hồn ghi nhận, nếu miền Trời mang tính dương khởi đầu, miền Nước mang tính âm thanh tẩy, thì miền Đất mang tính trung dung, là nơi kết tinh và nuôi dưỡng vạn vật. Mẫu Địa thường ngự ở các hang động linh thiêng hoặc dưới những mạch đất long mạch của đất nước.
Dù là vị Mẫu đứng hàng thứ tư, nhưng vai trò của Mẫu Địa lại vô cùng gần gũi với đời sống sản xuất của cư dân nông nghiệp. Người dân tin rằng, từ việc xây nhà, đào giếng cho đến việc canh tác hoa màu, tất cả đều phải xin phép và nhận được sự phù hộ của Mẫu Địa thì mới được hanh thông, bền vững. Bà chính là người nắm giữ "sổ sinh tử" và quản lý những linh hồn đang trú ngụ trong lòng đất, giúp họ sớm được siêu sinh tịnh độ.
Kỳ I: Sự tích về Mẫu Địa và sự hòa quyện với tín ngưỡng bản địa
Trong các thư tịch cổ, sự tích về Mẫu Địa có phần huyền bí và ít biến cố kịch tính hơn so với Mẫu Thoải hay Thánh Mẫu Liễu Hạnh, nhưng lại mang đậm tính triết lý về vũ trụ. Có thuyết cho rằng bà là con gái của Ngọc Hoàng giáng trần để giúp dân trị thủy, khai khẩn đất hoang. Một giả thuyết khác lại đồng nhất bà với bà chúa kho hoặc các vị thần đất (Thổ Địa) của từng vùng miền.
- Khởi nguồn từ hang động: Theo truyền thuyết vùng núi phía Bắc, Mẫu Địa vốn là một vị tiên nữ yêu thích sự tĩnh lặng của các hang động sâu trong lòng núi. Bà đã dùng phép thuật để biến những hang tối tăm thành những nơi chứa đầy ngọc ngà và lương thực để giúp đỡ những bộ lạc nghèo khó thời sơ khai.
- Người mẹ của nông nghiệp: Bà được tin là người đã ban tặng cho con người những hạt giống đầu tiên và dạy cách sử dụng đất đai một cách bền vững. Forum Oan Hồn thấy rằng hình ảnh bà gắn liền với các công việc cày cấy, thể hiện sự tôn vinh vai trò của phụ nữ trong lao động sản xuất.
- Sự kết hợp với Phật giáo: Ở một số vùng, Mẫu Địa còn được coi là hóa thân của Địa Tạng Vương Bồ Tát hoặc các vị thiện thần bảo vệ đất đai trong kinh Phật, tạo nên sự giao thoa độc đáo giữa đạo và đời.
Mẫu Địa không có nhiều lần "giáng trần" ồn ào như các vị khác, vì bà luôn ở đó – ngay dưới chân chúng ta, âm thầm tỏa năng lượng để duy trì sự sống. Đó chính là đức hy sinh và sự thầm lặng của người Mẹ Đất.
Kỳ II: Quyền năng của Địa Phủ và các vị Thánh thuộc hàng vàng
Địa Phủ không chỉ có Mẫu mà còn có một hệ thống các vị Thánh giúp việc rất hùng hậu. Forum Oan Hồn xin giới thiệu những vị Thánh đặc trưng nhất thuộc miền đất, thường xuất hiện trong sắc áo vàng rực rỡ:
Chầu Đệ Tứ (Chầu Bà Khâm Sai): Vị nữ thần quyền uy cai quản vùng đất Đồng Mỏ (Lạng Sơn). Bà thường khoác áo vàng, mang theo lệnh bài của Mẫu để kiểm tra việc thực thi pháp luật tâm linh ở hạ giới.
Quan Lớn Đệ Tứ: Vị quan lớn chuyên cai quản đất đai và các kho tàng quốc gia trong cõi âm. Ngài được thờ phụng rất nghiêm cẩn tại các vùng cửa ải biên giới. Cô Bé Đệ Tứ: Một vị tiên cô xinh đẹp, tinh nghịch, thường ngự ở các vùng núi đá vôi, nơi có những hang động kỳ ảo. Giá hầu Cô Bé Đệ Tứ thường mang lại sự vui tươi và tài lộc bất ngờ cho con nhang đệ tử.
Trong một buổi hầu đồng, khi nhạc chầu văn chuyển sang các điệu lý rộn ràng của vùng đồng bằng và trung du, màu vàng của khăn áo sẽ khiến không gian trở nên ấm cúng, đại diện cho sự sung túc và no đủ. Người tham dự sẽ cảm nhận được sự vững chãi, như thể được Mẫu Địa tiếp thêm sức mạnh từ lòng đất mẹ.
 |
| Hình ảnh thanh đồng múa quạt vàng rực rỡ trong giá hầu Chầu Đệ Tứ |
Kỳ III: Các đền thờ Mẫu Địa và nghi thức dâng lễ cầu an
Hệ thống đền thờ Mẫu Địa trải dài khắp đất nước, nhưng linh thiêng và nổi tiếng nhất phải kể đến các địa điểm sau:
- Đền Mẫu Địa Phủ (Thanh Hóa): Một ngôi đền cổ nằm giữa vùng núi non hùng vĩ, nơi được tin là cửa ngõ đi vào lòng đất.
- Ban thờ Địa Phủ tại các đền Tứ Phủ: Trong bất kỳ ngôi đền Tứ Phủ nào (như Phủ Tây Hồ, Phủ Giầy), ban thờ Mẫu Địa luôn được đặt ở vị trí trang trọng bên cạnh Mẫu Thượng Thiên và Mẫu Thoải.
- Đền Bà Chúa Kho (Bắc Ninh): Mặc dù có sự tích riêng, nhưng hình tượng Bà Chúa Kho thường được người dân lồng ghép với quyền năng của Mẫu Địa trong việc quản lý kho tàng và tài chính.
Lễ vật dâng Mẫu Địa thường chú trọng vào những sản vật từ đất: xôi gấc vàng, hoa quả chín mọng, bánh trái và sớ cầu an. Forum Oan Hồn lưu ý rằng khi xin lộc Mẫu Địa, người ta thường xin về sự bền vững trong nhà cửa, đất đai hoặc cầu mong cho một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng không bị sâu bệnh phá hoại.
Ý nghĩa nhân văn: Đất mẹ và bài học về lòng biết ơn
Thờ Mẫu Địa không chỉ là việc cầu xin tài lộc, mà còn là một bài học sâu sắc về thái độ sống của con người đối với môi trường. Đất cho chúng ta tất cả nhưng đất không bao giờ đòi hỏi. Forum Oan Hồn tin rằng, hình tượng Mẫu Địa chính là lời nhắc nhở chúng ta phải biết trân trọng từng tấc đất, từng hạt lúa và giữ gìn sự trong sạch của môi trường sống.
Đất có thể chịu đựng được mọi sự giẫm đạp, đào bới nhưng đất cũng chính là nơi khởi nguồn của cái đẹp. Lòng bao dung của Mẫu Địa dạy con người về sự nhẫn nại và đức tính cần cù. Khi bạn sống tốt với đất, đất sẽ không bao giờ phụ lòng bạn.
Trong xã hội hiện đại, khi đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, việc tìm về với Mẫu Địa là tìm về với cội nguồn, giúp chúng ta không bị mất kết nối với thiên nhiên và những giá trị truyền thống bền vững.
Duyên nợ với Mẫu Địa và những điều cần biết
Những người có "căn Mẫu Địa" thường được cho là những người có tính cách trầm ổn, đáng tin cậy và rất yêu thích công việc làm vườn, xây dựng hoặc những ngành nghề liên quan đến đất đai. Forum Oan Hồn thường nghe kể rằng người có căn này thường mơ thấy mình đi sâu vào những hang động đầy ánh sáng hoặc được nhận những thỏi vàng rực rỡ từ một người phụ nữ phúc hậu.
Vị Thánh Mẫu Đệ Tứ luôn dõi theo những ai biết lao động chân chính trên mảnh đất của mình. Sự sung túc sẽ đến với những người biết trân quý mồ hôi nước mắt và trân trọng sự ban tặng của thiên nhiên.
Kết luận: Mảnh ghép hoàn hảo của Tứ Phủ
Mẫu Địa chính là mảnh ghép cuối cùng hoàn thiện bức tranh về vũ trụ quan của người Việt. Cùng với Mẫu Thượng Thiên, Mẫu Thượng Ngàn và Mẫu Thoải, bà tạo nên một vòng tròn bảo hộ khép kín, che chở con người từ bầu trời đến lòng đất. Forum Oan Hồn hy vọng rằng qua bài viết này, bạn đã hiểu rõ hơn về vị Thánh Mẫu áo vàng đầy bao dung và có thêm động lực để sống hòa hợp, biết ơn với đất mẹ thân thương.
- Luôn ghi nhớ công ơn của đất đai và thiên nhiên trong cuộc sống hằng ngày.
- Thực hành tín ngưỡng một cách tỉnh táo, hướng vào giá trị đạo đức và lao động.
- Ghé thăm các đền thờ Mẫu Địa để cảm nhận sự bình an và vững chãi trong tâm hồn.
Biên tập: Đội ngũ biên tập nội dung Forum Oan Hồn. Nguồn tham khảo: Văn hóa tín ngưỡng Tứ Phủ Việt Nam và các khảo cứu về Đạo Mẫu Nam Bộ - Bắc Bộ. Lưu ý: Bài viết cung cấp thông tin văn hóa, lịch sử và tâm linh mang tính chất giải trí, tìm hiểu di sản.
